Op 92-jarige leeftijd, na meerdere ziekenhuisopnames voor hartfalen en COPD, kondigde Barbara Bush aan: geen verdere curatieve behandeling, wel "comfort care". Haar beslissing opende een landelijk gesprek over palliatieve zorg aan het levenseinde.

Wat is comfort care (palliatieve zorg)?

Het is *geen* stopzetting met zorg, maar een *shift* in focus: van levensverlenging naar kwaliteit van leven. Dr. Rodney Tucker (UAB): "Patiënten kiezen voor agressieve symptoombeheersing: pijn, kortademigheid, misselijkheid, angst. Ook locatie van zorg: thuis, omringd door liefden."

Het team: huisarts, palliatieve arts, ademtherapeut, fysio, psycholoog, verpleegkundigen, maatschappelijk werkers. Bij hartfalen: geen beademing/reanimatie, wel morfine tegen benauwdheid, diuretica tegen vocht.

Meer dan medisch: menselijkheid

Comfort care kan ook betekenen: huisdierentherapie, massage, muziektherapie – "iedereen die deze ervaring menselijker maakt" (Tucker). Het gesprek start meestal met de arts, betrekt de familie (zoals Bush deed), en is vaak goedkoper dan ziekenhuisopname, verzekerd.

Haar legacy

Bush, medeoprichter van hospiceprogramma's, deelde haar keuze publiekelijk. Nathan Kottkamp (National Healthcare Decisions Day): "Hopelijk moedigt dit anderen aan om hun keuzes te bedenken, te bespreken, te documenteren, en te laten respecteren."

Palliatieve zorg = "verzorgen zonder te genezen". Bush bewijst: ook in de laatste fase heb je controle over je leven en waardigheid.