Eczeem (dermatitis) is een verzamelnaam voor ontstekelijke huidaandoeningen met jeuk, roodheid, schilfering en soms vochtige plekken. Bij volwassenen zit het vaak op handen, gezicht, knieën/elleboogkrochten. De exacte oorzaak is onbekend, maar een combinatie van factoren speelt.

1. Genetische aanleg

• Loopt in families; hoger risico bij astma/hooikoorts in familie.
• Mutaties in FLG-gen (filaggrine) → defecte huidbarrière → meer waterverlies, allergenen/irritanten dringen dieper binnen.
• Lage cytokine-niveaus → overreactief immuunsysteem → ontsteking.

2. Omgevingsfactoren (exposoom)

• Stedelijke omgeving/ontwikkelde landen: hogere prevalentie (hygiënehypothese, vervuiling).
• Irritanten: wasmiddelen, zeep, chemicaliën, verf, nikkel (sieraden), azijnzuur.
• Allergenen: huisstofmijt, pollen, dander, schimmel, voedsel.
• Klimaat: koud/droog (winter), hitte/zweten (zomer).

3. Huidbarrièredefect (kernprobleem)

De huidbarrière (stratum corneum + lipiden) houdt vocht in en irritanten uit. Bij eczeem is deze 'lekkend' door:

• Genetische defecten (filaggrine).
• Schade door krabben, scherpe producten, overmatig wassen.
• Dysbiose van het hudmicrobioom (te veel S. aureus).

Dit creëert een cirkel: barrièreschade → ontsteking → jeuk → krabben → meer schade.

4. Immuunsysteem-dysregulatie

Overactieve Th2-respons (IL-4, IL-13, IL-31) → ontsteking, jeuk, barrièreschade. Nieuwe biologicals (dupilumab, tralokinumab) richten zich hierop.

Praktisch: wat kunt u doen?

• Identificeer en vermijd persoonlijke triggers (dagboek).
• Dagelijkse basiszorg: zacht reinigen, 2x/dag vochtinbrengen (ceramide/ureum/glucerine).
• Korte, lauwarm douches; parfumvrije producten.
• Kleding: katoen/zijde; geen wol/synthetisch op bloote huid.
• Stressmanagement (mindfulness, beweging).
• Bij aanhoudende klachten: huisarts → dermatoloog voor stapsgewijze therapie (stap 1: basiszorg + milde corticosteroïden; stap 2: sterkere topicals/calcineurine-remmers; stap 3: fototherapie/systemica).