Cortisol, een glucocorticoïde uit de bijnieren, reguleert bloeddruk, metabolisme, ontstekingsreacties en helpt het lichaam omgaan met stress. Te hoge cortisol door chronische stress is bekend, maar wat gebeurt er als de waarden te laag zijn?

Rol van cortisol en de bijnieren

De bijnieren (boven de nieren) produceren epinefrine, norepinefrine, gonadocorticoïden en glucocorticoïden zoals cortisol. Cortisol handhaaft bloeddruk en cardiovasculaire functie, vertraagt ontstekingen en is essentieel voor een gebalanceerd metabolisme en energieniveau bij stress.

Effecten van te laag cortisol

Onvoldoende cortisol verstoort het metabolisme: laag bloedsuiker, tekort glycogeen (energiereserve in de lever). Bloeddruk daalt, cardiale output neemt af. Huidverkleuring (hyperpigmentatie) treedt op door toegenomen hormonen die melanocyten stimuleren. Algehele gevolgen: zwakte, uitputting, verminderd weerstandsvermogen tegen infecties, trauma en stress. Bij extreme stress, operatie of natriumverlies (zweten) kan dit uitlopen in een bijniercrisis.

Symptomen

Vroeg: vermoeidheid, hoofdpijn, zwakte, duizeligheid, orthostatische hypotensie, misselijkheid, braken, diarree, koude intolerantie.
Latere stadia: spierzwakte, gewichtsverlies, hypotensie, prikkelbaarheid, depressie.
Bijniercrisis: buik/rug/beenpijn, instorting perifere vaten, extreme zwakte.

Oorzaken

• Primair: bijnieratrofie door tumor, ontsteking, auto-immuunreactie.
• Medicijnen die cortisol-synthese blokkeren.
• Ziekten: polyendocrien deficiëntiesyndroom, ziekte van Addison.

Behandeling

Bloedonderzoek naar cortisol en stimulerende hormonen. Behandeling bestaat uit cortisolvervanging (hydrocortison/prednison), correctie van natrium/kalium, en screening op onderliggende aandoeningen die de productie beïnvloeden.