Het 2e en 3e levensjaar kenmerkt zich door snelle, onderling afhankelijke veranderingen in fysieke, cognitieve, persoonlijke en sociale domeinen. Mobiliteit drijft nieuwsgierigheid, die weer fysieke groei stimuleert.

Fysieke sprongen

• 2 jaar: rennen, bal trappen, op tenen lopen, springen. Fijn: boekpagina's omdraaien, krijtje vasthouden, cirkels tekenen.
• Einde 3 jaar: driewieler rijden, speelgoed duwen/trekken, op 1 been balanceren, bal gooien. Fijn: pennen in gaten, kleifiguurtjes, vormen met kleurpotlood.

Cognitief: pre-operationeel (Piaget)

• Taal als representatie: "mama/papa" voor verzorgers.
• Symbolisch spel: pop = familielid.
• Egocentrisch: kan niet vanuit ander perspectief kijken.

Persoonlijkheid: autonomie & eigen wil (Erikson)

• Lopen sterker → onafhankelijkheid, initiatief.
• Taal → "ik", "mijn", "nee" → zelfgevoel.

Sociale verkenning (Brazelton)

• Samenwerken met volwassenen (afhankelijk).
• Autonomie ↑ → afhankelijkheid ↓.
• Verzorger = autoriteit die onafhankelijkheid begeleidt.
• Kind leert strategieën voor vervulde/onvervulde wensen, frustratietolerantie.

Alles hangt samen: fysiek → cognitief → persoonlijk → sociaal. Geef ruimte, begeleid, sta model.