Ontwikkelingsvertraging betekent dat een kind mijlpalen als rollen, zitten, lopen of praten niet op de verwachte leeftijd bereikt. Er zijn vijf hoofddomeinen: grove motoriek, fijne motoriek, taal, cognitief en sociaal-emotioneel. Vaak spelen vertragingen op meerdere domeinen tegelijk, bijvoorbeeld spraakproblemen gepaard met cognitieve of sociale achterstanden.

Genetische factoren

Aandoeningen als Downsyndroom, Fragile X, Rett-syndroom en spierdystrofie veroorzaken structurele vertragingen. Downsyndroom beïnvloedt hersenfunctie breed; spierdystrofie treft voornamelijk spierafhankelijke functies (lopen, ademen), niet de intelligentie.

Biologische factoren

Gehoorverlies, visuele beperkingen, loodvergiftiging of hoofdletsel kunnen vertragingen veroorzaken van mild tot ernstig. Een licht hoofdletsel is vaak herstelbaar met therapie; ernstig gehoorverlies kan levenslange communicatieproblemen geven.

Zwangerschap- en geboortefactoren

Rh-incompatibiliteit, alcohol/drugsgebruik, virale infecties, toxemie, langdurige/zware bevalling met zuurstoftekort of hoofdletsel, prematuriteit en laag geboortegewicht zijn allemaal risicofactoren.

Omgevingsfactoren: de kracht van zorg

Verwaarlozing, misbruik, ouderlijke depressie, gebrek aan immunisaties en ondervoeding schaden de ontwikkeling. Dr. Bruce Perry (ChildTrauma.org, Northwestern University) benadrukt: gebrek aan consistente zorg in de vroege kindertijd leidt tot vertragingen in motoriek, taal, sociale vaardigheden en cognitieve ontwikkeling. Een veilige, stimulerende omgeving is preventief.