Spierpijn na inspanning, overbelasting, fibromyalgie of artritis kan verlicht worden met topicale capsaïcine (het actieve bestanddeel van hete pepers). Het werkt door *stof P depletie* in zenuwuitlopers. Zowel kant-en-klaar crèmes als zelfgemaakte recepten zijn mogelijk, maar veiligheid is cruciaal.

Werkingsmechanisme: van verbranding tot verlichting

1. Capsaïcine bindt aan **TRPV1-receptor** op C-vezel nociceptoren (pijnzeuwen).
2. Initieel: massive **stof P (substance P) vrijkoming** → intense verbranding, jeuk, roodheid (neurogene inflammatie).
3. Bij herhaalde toepassing (3-4x/dag): **stof P reserves raken opgebruikt** → zenuwen kunnen geen pijnsignalen meer zenden naar ruggenmerk/hersenen.
4. Resultaat: **analgesie** (pijnverlichting) die aanhoudt zolang toepassing voortduurt + enige weken na stoppen.

Toepassingsgebieden (evidence-based)

• Osteoartritis knie/hand: RCT's tonen significante pijnreductie vs placebo (0,025-0,075% creme, 4x/dag, 4-12 weken).
• Neuropatische pijn: diabetische neuropathie, post-herpetische neuralgie (gordelroos), HIV-neuropathie. Hoog-concentratie pleister (8% Qutenza®) medisch toegepast = gouden standaard.
• Laagrugpijn (aspecifiek): moderate bewijsvoordeel.
• Fibromyalgie / spierpijn: anekdotisch / kleine studies positief. Veilig adjunct.
• Spierpijn na inspanning (DOMS): kan herstel versnellen door bloedstroomverhoging & pijnmodulatie.

Kant-en-klaar producten (apotheek/drogist)

• Capsaïcine crème 0,025% - 0,075% (bijv. Axsain®, Zostrix®, diverse huismerk): OTC. 3-4x/dag dun aanbrengen.
• Capsaïcine pleister (laag dos, OTC in sommige landen): langdurige afgifte.
• Qutenza® 8% pleister: *alleen medisch toepassen* (KNO/pijnpoli/neurologie). 1x per 3 maanden. Voor PHN / DPN.

Zelfgemaakte recepten (traditioneel / folklore)

Let op: concentratie onzeker, hygiëne risico, geen gestandaardiseerde dosering. Alleen voor lichte klachten, intacte huid, na testje op kleine stukje huid.

Recept 1: Cayenne-olijfolie zalf (Jude's Herbal Home Remedies)

• 1 theelepel gedroogde cayennepeperpoeder.
• 2 eetlepels koudgeperste olijfolie.
• Mengen in baanmarie / lichte hitte 10-15 min (niet koken).
• Zijfen door fijne zeef / kaasdoek.
• Optioneel: 10-15 g bijenwas toevoegen voor zalfconsistentie.
• Afkoelen, in steriel potje bewaren (koel, donker, max 3 mnd).

Recept 2: Cayenne-aloë vera gel (Afrikaans-Amerikaanse folklore)

• 1 theelepel cayennepeperpoeder.
• 2 eetlepels verse aloë vera gel (bladsap, niet hele blad).
• Goed mengen. Direct gebruiken of 1-2 dagen koelkast.
• Aloë vera: koelend, wondhelend, hydrerend – compenseert cayenne hitte.

Recept 3: Cayenne-appelciderazijn compress (voor gewrichtspijn)

• 1 eetlepel cayennepeper + 100 ml appelciderazijn.
• 10 min laten trekken, zijfen.
• Compressen (gaze) bemonsteren, 15-20 min op pijnlijke gewricht/ spier leggen.
• Azijn helpt cayenne van huid wassen na behandeling.

Veiligheidsprotocol (essentieel!)

1. Testplek: 1 druppel op binnenkant pols/elleboog, 24u wachten. Roodheid/jeuk/zwelling = allergie → niet gebruiken.
2. Handen wassen *voor en na* aanbrengen (zeep, water). Handschoenen (nitril) aanbevolen.
3. Vermijd contact met: ogen, neus, mond, geslachtsorganen, anus, open wonden, beschadigde huid, mucosa.
4. Niet verbinden / occlusief verband** – verhoogt absorptie & irritatie.
5. Geen warmtebron** (kruik, verwarmde kussen) op behandeld gebied – versterkt verbranding.
6. Na aanbrengen: 20-30 min laten intrekken voordat kleding eroverheen.
7. Verbranding te heftig? Afwassen met **koude water + mild zeep** of **verdunde azijn (1:10)** – neutraliseert capsaïcine. Geen olie/vet (verspreidt capsaïcine).
8. Bewaar buiten bereik kinderen/huisdieren.

Contra-indicaties

• Bekende overgevoeligheid voor capsaïcine / paprika's.
• Open wonden, eczema, psoriasis, zonnebrand, stralingsdermatitis op toepassingsgebied.
• Kinderen < 12 jaar (OTC crèmes), < 18 jaar (Qutenza®).
• Zwangerschap/lactatie: topicaal op kleine gebieden waarschijnlijk veilig, maar onvoldoende data – arts raadplegen.
• Concomitant gebruik van andere topicaal analgetica (NSAID gel, lidocaine) – interactie onbekend, vermijden gelijktijdig.

Conclusie

Topicale capsaïcine is een **effectieve, goedkope, OTC beschikbare optie voor chronische pijn (artritis, neuropathie, rug, spieren)**. Het vereist geduld (1-2 weken voor vol effect), tolerantie voor initiële verbranding, en strikte hygiëne. Zelfgemaakte recepten zijn leuk voor thuisexperimenten, maar voor betrouwbare dosering en veiligheid: **kies een gefarmaceuteerd product (0,025-0,075% creme) en volg het veiligheidsprotocol**. Bij twijfel of ernstige pijn: raadpleeg huisarts / pijnpoli.