Epidemiologie & causatie

~12% bevolking (VS data). Hoofdverwekkers: dermatophyten (Trichophyton rubrum, T. mentagrophytes – 90%), gisten (Candida – voornamelijk vingernagels/vocht), schimmels (niet-dermatofyten). Risicofactoren: leeftijd, diabetes, PAD, immuunsuppressie, trauma, zweten, occlusieve schoenen, nagelsalon, familieanamnese.

Klinische presentatie

• Distale laterale subunguale onychomycose (DLSO): meest frequent. Opgekte nagel, geelbruin, verdikt, broos, onycholyse (loslaten nagelplaat)
• Proximale subunguale (PSO): bij immuunsuppressie (HIV), begint aan cuticula
• Witte oppervlakkige (WSO): witte poedervlekken op nagelplaat
• Candidale onychomycose: paronychia + nageldystrofie
• Totale dystrofie: eindstadium, gehele nagel vernietigd

Complicaties: meer dan cosmetisch

• Pijn & functionele beperking: verdikte nagel drukt op schoen, loopmoeilijkheden
• Secundaire bacteriële infectie: cellulitis, erysipelas, abscess (vooral bij diabetes/PAD/lymfoedeem)
• Psychosociaal: schaamte, vermeden barvoet lopen/zwemmen, kwaliteit van leven
• Permanente nagelschade: matricebeschadiging → irreversibele dystrofie
• Verspreiding: auto-inoculatie (andere nagels, huid, famillieleden), fomieten

Diabetes: de high-risk groep

• Neuropathie → geen pijngevoel → laat presentatie
• PAD → slechte wondgenezing, risico op ulcus/gangreen/amputatie
• Immuundysfunctie → snellere progresie, resistentere infecties
• Jaarlijkse voetcheck (huisarts/podotherapeut) + dagelijks zelfinspectie essentieel.

Schimmelige paronychia (nagelvliesontsteking door schimmel)

• Rode, gezwollen, pijnlijke proximale/latere nagelvliesrand
• Vaak Candida. Vocht, trauma, nagelbijten, contactirritantie
• Complicaties: abces, osteomyelitis, tenosynovitis, septicemia (bij immuunsuppressie)
• Behandeling: topisch antifungale + vochtvermijding, soms oraal (fluconazol, itraconazol), chirurgische drainage abces

Diagnostiek: gokken is geen beleid

• KOH-preparaat (microscopie hyphen/sporen) – snel, goedkoop
• Cultuur (goudstandaard, 2-4 weken, identificeert soort, resistentie)
• PCR (snel, gevoelig, specie-specifiek) – steeds vaker beschikbaar
• PAS-kleuring nagelklipping (histologie)

Behandeling: duurzaam, niet snel

Modaliteit	Indicatie	Cure rate	Opmerkingen
Topisch (amorolfine 5%, ciclopirox 8%, efinaconazole, tavaborole)	Mild-matig, <50% nagel, geen matricebetrokkenheid, geen diabetes/PAD/immuunsuppressie	15-40%	Dagelijks 6-12 maanden, compliantie cruciaal
Systeemisch (terbinafine 250 mg/dag, itraconazol pulsgematig 200 mg 2x/dag 1 wk/maand)	Matig-ernstig, matricebetrokkenheid, meerdere nagels, diabetes/PAD	60-80% (terbinafine best)	Leefuncties voor/na 4-6 wkn. Interacties! Terbinafine 6-12 wkn vingers, 12-16 wkn tenen
Combinatie	Ernstige, resistente	Hoogst	Synergistisch
Laser / fotodynamische therapie / chirurgische avulsie	Adjuvant / falen medicamenteus	Variabel	Niet eerste keus, bewijs begrensd

Preventie herhaling

• Voeten droog houden, katoenen sokken, ademende schoenen
• Antifungale poeder/spray in schoenen
• Nagels recht knippen, niet te kort, gedesinfecteerde instrumenten
• Geen nagelsalon met onvoldoende sterilisatie
• Huisgenoten controleren/behandelen
• Onderliggende ziekten optimaliseren (diabetes, PAD, immuunsuppressie)