Cayennepeper (Capsicum annuum) wordt al >9000 jaar gebruikt als voedsel en medicijn. Het actieve bestanddeel **capsaïcine** heeft bewezen pijnstillende effecten (topicaal) en veelbelovende preklinische effecten op bloedsomloop, spijsvertering en kanker. Hier een overzicht van de stand van zaken.

Pijnperceptie & topicale analgetica

• Mechanisme: capsaïcine → TRPV1 activatie → stof P vrijkoming → initiële verbranding → bij herhaalde toepassing: stof P depletie → **tijdelijke zenuwfunctie-ablatie** → pijnsignalen bereiken hersenen niet meer.
• Toepassingen: osteoartritis, neuropathische pijn (diabetisch, post-herpetisch, HIV), laagrugpijn, fibromyalgie, spierspanningen, gordelroos.
• Producten: crème 0,025-0,075% (OTC, 3-4x/dag), 8% pleister (Qutenza®, medisch, 1x/3 mnd).
• Let op: effect is *tijdelijk* (herstelt na stoppen), tolerantie ontstaat, initiële verbranding is normaal.

Bloedsomloop & cardiovasculair

• Vasodilatatie: capsaïcine stimuleert NO-synthase → vaatverwijding → bloeddrukverlaging (acute humane studies, diermodellen chronisch).
• Atherosclerose preventie: dierstudies: capsaïcine vermindert plaque-vorming, schuimcelformatie, endotheel-dysfunctie. Humane data: observatieverbanden (hogere consumptie pittige peper → lagere CVD mortaliteit, bv. China Kadoorie Biobank, 2015).
• Lipiden: some RCT's: LDL↓, HDL↑, TG↓ (modest).
• Let op: geen vervanging voor bewijzen CVD-preventie (statines, leefstijl, bloeddrukcontrole). Adjunct potentieel.

Maag-darm gezondheid

• Bescherming maagslijmvlies: capsaïcine verhoogt slijm- & bicarbonaatsecretie, vermindert zuursecretie, verbetert mucosaire bloedflow → *beschermt tegen* NSAID-geïnduceerde schade & stress-ulcera. *Tegen* de myth dat pittig pijnlijk is voor de maag.
• H. pylori: in vitro & dierstudies: capsaïcine remt groei, zelfs resistente stammen. Humane data: case reports / kleine studies suggestief.
• Spijsvertering: stimuleert zouten/enzymen, motiliteit. Kan *wel* symptomen verergeren bij bestaande GERD / erosieve gastritis / IBS-D (initieel).
• Parasieten (anekdotisch): traditioneel ontwormingsmiddel (cayenne + alsem + honing). Geen wetenschappelijk bewijs humaan.

Kankeronderzoek: gemengde resultaten, context cruciaal

American Cancer Society (2011+): onderschrijft capsaïcine *niet* als kankerbehandeling. Menselijke studies ontbreken. Preklinische data zijn contradictorisch (anti-tumor vs co-carcinogeen huid).

Vormen, dosering & praktische tips

• Culinair (vers/gedroogd): 0,5-1 g/dag – veilig, basis voor gezondheidseffecten.
• Capsules (extract): 30-120 mg capsaïcine 3x/dag (bij maaltijd). Start laag.
• Topicaal (crème/gel/pleister): 0,025-0,075% 3-4x/dag (pijn). 8% pleister enkel medisch.
• Intranasale spray: clusterhoofdpijn, rhinitis (experimenteel, specialistisch).

Interacties & waarschuwingen (samenvatting)

• **Anticoagulantiënten / antiplaatjes / NSAID's:** verhoogd bloedingsrisico (theoretisch/in vitro). Monitoren.
• **ACE-remmers:** intranasale/topicaal capsaïcine → hoest (bradykinine).
• **Maagzuurremmers (PPI, H2, antacida):** effectvermindering / irritatie.
• **Zwangerschap/lactatie:** culinair OK. Supplementen/hoge doses: vermijden.
• **Kinderen < 2jr:** geen supplementen, geen topicaal gezicht/handen.
• **Open wonden/mucosa/ogen:** strikt verboden topicaal.
• **Latex-allergie:** kruisreactiviteit mogelijk (avocado, banaan, kiwi, kastanje).

Cayennepeper is een fascinerende plantstof met een solide plaats in de pijnbehandeling (topicaal) en interessante potentie in metabolische/vasculaire gezondheid. Kankeronderzoek is nog in volle gang met contradictorische resultaten. Gebruik het verstandig: culinair genieten, topicaal voor pijn met geduld, oraal supplementeren *alleen na overleg met huisarts* (interacties!).

Kankertype / Model	Effect capsaïcine	Bewijsniveau
Prostaat (in vitro / xenotransplant muizen)	Apoptose inductie, celcyclusarrest, inhibitie migratie/invasie, AR downregulatie	Sterk preklinisch. Geen humane studies.
Borst (in vitro / muizen)	Apoptose, inhibitie proliferatie, EMT reversie	Preklinisch. Geen humane studies.
Leukemie / lymfoom (cellijnen)	Apoptose inductie	Preklinisch.
Huidkanker (muizen, UV-geïnduceerd / DMBA/TPA)	**Promotie** van tumorvorming (co-carcinogeen), verhoogt aantal/grootte tumoren	Diermodel (University of Minnesota, Cancer Res 2010). Mechanisme: oxidatieve stress, inflammatie, EGFR activatie.
Maagkanker (epidemiologisch)	Conflicterend: hoge consumptie geassocieerd met *verhoogd* risico in sommige populaties (Mexico, Chili), *niet* in anderen.	Observationeel. Confounders (H. pylori, roken, alcohol, zout).