De overgang naar de 'gouden jaren' is de perfecte moment om uw gezondheid proactief in de hand te nemen. Naast de universele screenings (bloeddruk, cholesterol, glucose, gewicht, darmkanker) zijn er vrouw-specifieke tests die vanaf 60 cruciaal zijn. Dr. Sharon Brangman (geriatra, SUNY Upstate) geeft de routekaart.

1. Baarmoederhalskankerscreening (Pap/HPV)

• Na 65: *stoppen* met screenen **als**: 3 opeenvolgende negatieve Pap's *of* 2 negatieve HPV-tests in afgelopen 10 jaar, *en* geen hoog-risico voorgeschiedenis
• Wel doorgaan bij: vorige CIN2+, DES-blootstelling, gecompromitteerd immuunsysteem, onvoldoende screeninggeschiedenis
• Bespreek met huisarts/gynaecoloog – niet zelfstandig stoppen

2. Mammografie: blijft essentieel

• Richtlijnen variëren: USPSTF 2-jaarlijks 50-74, ACS jaarlijks 45-54 dan 2-jaarlijks, ACOG jaarlijks vanaf 40
• Consensus: **individuele beslissing** na 75, gebaseerd op levensverwachting (>10 jaar), gezondheid, voorkeur
• 3D-mammografie (tomosynthese): betere detectie, minder false-positieven

3. Cholesterol: elke 3 jaar (of vaker bij risico)

• Lipidenprofiel: totaal, LDL, HDL, triglyceriden
• Postmenopauzaal: LDL stijgt, HDL daalt → risicoprofiel verschuift naar mannen
• Statine-indicatie: op basis van *totaal cardiovasculair risico* (ASCVD score), niet alleen LDL

4. Cognitieve screening: baseline op 65

• Vrouwen hebben 2x zo groot risico op Alzheimer als mannen
• Vroegtijdige detectie MCI → interventie, planning, studies
• MoCA (Montreal Cognitive Assessment) gevoeliger dan MMSE

5. Vaccinaties: specifiek voor vrouwen 60+

Vaccin	Indicatie	Opmerkingen
Griep	Iedereen 65+, chronisch ziek, zorgverleners	Jaarlijks, hoge-dosis/adjuvante versie 65+
Pneumokokken	65+ (PCV20 of PPSV23)	Volgens schema
Gordelroos (Shingrix®)	50+ (ACIP), *sterk aanbevolen 60+	2 doses, >90% effectief, voorkomt zenuwpijn
Tetanus/Difterie/Pertussis	Booster elke 10 jaar	Tdap 1x, dan Td

6. Botdichtheid (DEXA): goudstandaard

• USPSTF & NOF: **alle vrouwen 65+** routinematig screenen
• Vroeger (50-64) bij risico: roken, corticosteroïden (>3 mnd), laag gewicht (BMI <21), familieanamnese osteoporose, lengteverlies >2,5cm, vroegtijdige menopauze, reumatoïde artritis
• T-score ≤ -2,5 = osteoporose; -1 tot -2,5 = osteopenie
• FRAX-score: 10-jaars breukrisico berekenen → behandelbeslissing

7. Vitamine D: de vergeten sleutel tot botten

• Zonnebrandcrème + schaduw + ouder worden = ↓ vitamine D synthese
• Vitamine D essentieel voor calciumopname, botmineralisatie, immuun, spierkracht
• Meting: 25-OH vitamine D (doel: >75 nmol/l / 30 ng/ml)
• Supplementatie: 800-2000 IE/daag (D3), hoger bij tekort (arts)
• Recente data: hogere D3 (2000 IE) → ↓ dikkedarmkanker, borstkanker, pancreaskanker, osteoporose

8. Depressiescreening: geen normaal onderdeel van ouderdom

• >6,5 miljoen Amerikanen 65+ hebben depressie (NAMI)
• Onderdiagnostiseerd: 'hoort bij ouderdom', somatiseren, schaamte
• Screening: Geriatrische Depressieschaal (GDS-15), PHQ-9
• Behandeling: 80% effectief (medicatie, psychotherapie, ECT, gecombineerd)
• Vrouwen 2x vaker depressie dan mannen – hormonale, psychosociale factoren

9. Bewegen: de medicijn die alles doet

• 150 min matig + 2x krachttraining/week
• Bewijs vrouwen 60+: ↑ botdichtheid, ↑ spierkracht, ↑ balans, ↓ vallen, ↓ dementie, ↓ depressie, ↑ energie
• Krachttraining *essentieel* voor sarcopenie/osteoporose preventie

Actieplan

Maak een afspraak met uw huisarts. Breng deze lijst. Vink af wat gedaan is, bespreek wat ontbreekt. Uw toekomstige zelf – en uw kleinkinderen – zullen u danken.