Elk kind uniek, maar groei/verandering volgt een voorspelbaar patroon. Eerste jaar: continue verrassing over nieuwe mijlpalen. Ontwikkeling gaat van midden → buiten, boven → beneden (Oswalt).

Grove motoriek (eerst)

• 1-2 mnd: hoofd oprekken, wieren.
• 4 mnd: van rug op buik rollen.
• 7-9 mnd: zelfstandig zitten, kruipen, opstaan.
• 11-12 mnd (soms 14-15 mnd): lopen.

Fijne motoriek (later)

• Eerste maanden: reflexen.
• 3-6 mnd: aanraken, reiken, grijpen, naar mond brengen.
• 9 mnd: pincetgreep (duim/wijsvinger).
• 11 mnd: middegrote voorwerpen in bakje.
• 12 mnd: stapelen.

Ontwikkeling stimuleren: kansen bieden

Niet instinctief – ouders *moeten* kansen creëren (Oswalt). Voorbeeld: speelgoed net buiten bereik leggen (buiklig) → reiken oefenen → spierkracht. Muziek → benen trappen/schommelen. Volg interesses van kind.

Wanneer kinderarts?

Op 1 jaar *geen* pincetgreep, *niet* kruipen, *niet* opstaan met steun, *geen* gebaren/wijzen → arts raadplegen voor evaluatie/vroegtijdige interventie. Elke kind eigen tempo, maar mijlpalen zijn richtlijnen.

Bewust zijn van je kind, kansen bieden, niet drukken – dat is de beste ondersteuning.