De ziekte van Parkinson is een progressieve zenuwziekte die beweging, denken en slapen beïnvloedt. ~1% van Amerikanen >60 jaar, ~4% >80 jaar. Klassieke motorische symptomen: trilling (rusttrilling), bradykinesie (vertraagde beweging), rigiditeit (spierstijfheid), houdingsinstabiliteit (slecht evenwicht). Symptomen reageren op medicatie/operatie, maar ziekte verergert; geen genezing.

Hersenveranderingen

Onbegrepen oorzaak: verlies van hersencellen in specifieke gebieden. Bewegingssymptomen ↔ verlies in substantia nigra (dopamineproductie). Verlies van serotonine/norepinephrine-cellen → niet-motorische klachten.

Motorische symptomen

Vaak éénzijdig. Rusttrilling ledematen/gezicht. Bradykinesie: minder gelaatsuitdrukking, spontane beweging, langzame schuifelende gang, moeite met fijnmotoriek (knopen). Rigiditeit: pijn, spieren ontspannen niet. Houdingsinstabiliteit: vallen. 'Bevriezen' (vastlopen), dystonie (onvrijwillige, pijnlijke spiersamentrekking).

Niet-motorische symptomen (grote impact op kwaliteit van leven)

60% ontwikkelt dementie binnen 12 jaar na diagnose. Hallucinaties, vermoeidheid, slaapproblemen, pijn, urinaire/seksuele klachten, orthostatische hypotensie, slikklachten, kwijlen. Vroege tekens (jaren vóór motoriek): reukverlies, obstipatie, depressie, REM-slaapgedragsstoornis (levendige/eng dromen uitspelen).

Behandeling

Carbidopa-levodopa (Sinemet/Parcopa) = goudstandaard: wordt dopamine in hersenen. Verbetert bradykinesie, rigiditeit, trilling; evenwicht reageert minder. Start wanneer symptomen functioneren hinderen. Andere middelen: dopamine-agonisten, MAO-B-remmers (dopamine efficiënter gebruiken). Langdurig: 'off'-periodes, dyskinesieën (abnormale bewegingen door medicatie). Diepe hersenstimulatie (DBS) voor geselecteerde patiënten. Fysio/logopedie ondersteunend. Uiteindelijk progressie bij iedereen.