Hoge androgenen → overstimulering talgklieren → acne. Anti-androgenen blokkeren deze route. Vier opties, elk met eigen profiel.
1. Spironolacton (aldactone)
- Blokkeert androgeenreceptoren + verlaagt androgeenproductie.
- Eerste keus bij hormonale acne vrouwen (off-label, wel standaard).
- Dosering: 50-200 mg/dag.
- Bijwerkingen: diurese, hyperkaliëmie, menstruatiestoornissen, borstpijn, stemverlaging, hirsutisme (paradoxaal).
- Contra: nier/leverfalen, zwangerschap (teratogeen).
2. Cyproteronacetaat (Androcur/Diane-35 component)
- Krachtig anti-androgeen, progestagene activiteit.
- Schema: dag 1-10 cyclus (of continu in combinatiepil).
- Ook voor hirsutisme, vrouwelijk haaruitval, androgeengevoelige tumoren.
- Bijwerkingen: borstspanning, libidoverlies, galactorroe, depressie, trombooserisico (hoger dan andere progestinen).
3. Flutamide (Eulexin)
- Androgeenreceptor-antagonist (competitief).
- Hoofdindicator: prostaatkanker. Off-label acne (zeldzaam).
- Zware bijwerking: hepatotoxiciteit. Leverfunctietesten vóór & maandelijks 4 maanden.
- Overig: hoofdpijn, GI-klachten, slaperigheid, angst.
- Niet eerste keus voor acne.
4. Orale anticonceptiva (gecombineerd)
- Oestrogeen ↑ SHBG → vrije testosteron ↓.
- Progestine met anti-androgene activiteit: drospirenon, norgestimate, cyproteron, dienogest.
- Voorbeelden: Ortho Tri-Cyclen, Yaz/Yasmin, Diane-35, Qlaira.
- Risico's: trombose (roken, >35 jr), stemming, borstpijn, misselijkheid.
Keuzestrategie
- Vrouw, hormonale acne (kaaklijn, cyclisch), geen contra-indicaties → spironolacton OF anti-androgene pil.
- PCOS + hirsutisme → spironolacton + pil combinatie mogelijk.
- Man / kinderwens / contra-indicaties → topicals, isotretinoïne.
- Altijd: monitoring (bloedwaarden, bloeddruk, stemming).
Anti-androgenen zijn krachtig maar vereisen medische begeleiding. Zelfmedicatie is gevaarlijk (lever, nieren, trombose, teratogeniteit).
