Jeuk (pruritus) is een symptom, geen diagnose

Effectieve verlichting vereist **oorzaakidentificatie**. Hieronder de meest voorkomende scenario's met evidence-based aanbevelingen.

1. Insectenbeten (muggen, teken, bijtende vliegen, spinnen)

• **Acuut:** Koelpak/ijs (ingewikkeld) 10-15 min → vasoconstrictie, minder histaminerelease.
• **Aanhoudend:** Hydrocortison 1% crème 2x/dag (max 1 wk gezicht/vouwen) + oraal antihistaminicum (cetirizine/loratadine 10 mg 1x/dag). Difenhydramine (sedatie) enkel 's nachts.
• Tekenbeet: **Direct verwijderen** (tekenpincet, rechtop trekken), besmetten gebied desinfecteren, 30 dagen monitoren op migrerende roodheid (erythema migrans) → huisarts.

2. Zwemmersjeuk (cercariasis)

• Parasieten van watervogels/slakken → percutane penetratie in zoet water. Mens = dead-end host → parasiet sterft in 48u.
• Jeuk begint 1-2u na zwemmen, met of zonder uitslag.
• Behandeling: Antihistaminica, calamine lotion, koele compressen. Zelflimiterend.
• Preventie: Vermijden bekende besmette wateren, afdrogen na zwemmen, waterdichte zonnebrandcrème als barrière.

3. Schimmelinfectie: Jock itch (tinea cruris)

• Dermatofyten in warme, vochtige vouwen (lies, billen, genitaal). Rode, schilferende, ringvormige plaques met actieve rand.
• Behandeling: **Topicaal antimycoticum** (terbinafine, clotrimazol, miconazol) 1-2x/dag 2-4 weken (1 wk na verdwijning).
• Hygiëne: Dagelijks wassen, goed drogen (apart handdoek), losse katoenen kleding, geen handdoeken delen.

4. Hitteuitslag (miliaria)

• Geblokkeerde zweetporen door hitte/vocht/occlusie. Rode bultjes/bellen, prikkend/jeukend. Vouwen, bedekte gebieden.
• Behandeling: **Koelen** (koele omgeving, douche, lichte kleding), talcum/zwamvrije poeder, koele compressen, voldoende drinken.
• Verdwijnt meestal spontaan bij koeling.

5. Gifsumak / Gifeik (contactdermatitis urushiol)

• Intense jeuk, rode strepen/bellen, zwelling. Oorzaak: urushiol olie.
• **Direct wassen** met water & zeep (binnen 30 min), bentoquatam zeep (preventief).
• Behandeling: Lauwe douche, calamine, hydrocortison, antihistaminica. Ernstig (gezicht, ogen, genitalia, uitgebreid) → orale prednison tapering.

Algemene regel

Als jeuk **>2 weken aanhoudt**, **slaap verstoord**, **geen duidelijke oorzaak**, of **algemene symptomen** (koorts, gewichtsverlies, nachtzweten) → **huisarts/dermatoloog**. Basale laboratorium (bloedbeeld, lever/nieren, schildklier, IgE, allergietesten) kan onderliggende systemische oorzaak onthullen (nierfalen, leverziekte, lymfoom, schildklier, bijwerkingen medicijnen).