Wat is basilaire consolidatie?
Consolidatie = alveoli (luchtzakjes) gevuld met exsudaat (cellen, fibrine, bacteriën, vocht) in plaats van lucht. Basilaire = in de basale (onderste) segmenten van de onderste lobben (rechts onderlob, links onderlob). Dit is de meest voorkomende locatie voor bacteriële longontsteking door zwaartekracht-gedreven ventilatie/perfusie matching.
Pathofysiologie: waarom basaal?
- Staand/ziittend: zwaartekracht trekt bloed en ventilatie naar basale segmenten
- Ingeademde bacteriëren/aerosolen bereiken basale segmenten het meest
- Mucociliaire clearance minder effectief in afhangende delen
- Aspiratie (vooral rechts door verticalere rechterhoofd bronchus)
Hoofdoorzaken
- Bacteriële pneumonie (meest frequent): S. pneumoniae (pneumokok) #1, H. influenzae, M. catarrhalis, S. aureus, K. pneumoniae, Legionella, M. pneumoniae (atypisch)
- Viraal: Influenza, RSV, SARS-CoV-2, adenovirus – kan sekundaire bacteriële superinfectie geven
- Aspiratie pneumonie: Orofaryngeale flora (anaëroben + aeroben), rechter onderlob favoriet
- Overig: Longinfarc (consolidatie door hemorrhagische infarc), eosinofiele pneumonie, organisatieerde pneumonie (COP/BOOP), maligniteit (bronchioloalveolair carcinoom – nu AIS/lepidic)
Symptomen
- Productieve hoest (gekleurde sputum: geel/groen/roestbruin "pruimenjussputum" bij pneumokokken)
- Koorts (vaak hoog >38,5°C), kudde
- Pleuritische pijn (inademen = scherp pijn door pleura betrokkenheid)
- Kortademigheid, tachycardie
- Vermoeidheid, anorexie, verwarring (oudere)
- Ouderen: vaak atypisch: geen koorts, alleen val, verwarring, incontinentie, functionele achteruitgang
Diagnostiek
- Klinisch: Knetterend (crepitaties), verminderde ademgeluiden, dullheid op percutie, bronchiale ademhaling, egophonie
- Thoraxfoto (standaard): Homogene, scherp begrensde consolidatie in onderlob, eventueel luchtbronchogrammen. Lobaar (hele lob) vs bronchopneumonie (vlekkerig).
- Lab: CRP verhoogd, leukocytose met linksshift, procalcitonine (bacterieel vs viraal), nierfunctie, elektrolyten
- Microbiologie: Sputumcultuur + resistentiebepaling (voor antibiotica), bloedculturen (ziekenhuis), urinaire antigenen (pneumokok, Legionella), PCR panel (virussen, atypischen)
- Pulsoxymetrie: Saturatie <92% → ziekenhuisopname overwegen
Behandeling
Ambulant (laag risico: CURB-65 0-1, PSI klasse I-II)
- Amoxicilline 500-1000mg 3x/dag 5-7 dagen (1e keus Nederland)
- Alternatief: doxycycline 200mg dag 1, dan 100mg 1x/dag (penicilline allergie, atypisch dekking)
- Macrolide (claritromycine/azitromycine) alleen bij macrolide-gevoelige atypische of allergie
- Rust, hydratatie, antipyretica, follow-up 48-72u
Ziekenhuis (hoge risico: CURB-65 ≥2, PSI III-V, hypoxie, comorbiditeit, leeftijd >65)
- IV antibiotica: amoxicilline/clavulaanzuur + macrolide OF cephalosporine 3e gen (ceftriaxone) + macrolide
- Zuurstoftherapie, IV vochten, monitoring
- IC indicatie: septische shock, mechanische ventilatie nodig, GCS <15
Complicaties
- Pleura-exsudaat / empyema (drainage + antibiotica)
- Longabsces (cavitatie, lucht-vloeistof niveau)
- Sepsis, septic shock, ARDS
- Longgangraan (zeldzaam, anaeroben)
Volgcontrole
- Klinisch: afkoeling, hoestvermindering, sputumverandering
- Thoraxfoto na 6-8 weken (rovers 50+, rokers, comorbiditeit) om maligniteit uit te sluiten (onderliggend carcinoom kan obstructie → post-obstructieve pneumonie geven)
- Spirometrie bij obstructieve patiënten
Kernboodschap: Basilaire consolidatie = klassieke presentatie bacteriële longontsteking. Vroege diagnostiek (thoraxfoto), gerichte antibiotica (amoxicilline 1e keus), en follow-up bij risicogroepen zijn essentieel.
