Waarom zwelt het gezicht bij tandpijn?
Tandpijn met gezichtsverzwelling duidt op infectie die zich uitbreidt verder dan de tand: periapicaal abces → cellulitis / absces in weke delen (wang, kaak, vloer van mond, hals). Bacteriën (anaëroben, streptokokken) produceren toxines → inflammatie → oedeem. Kan snel progresseren tot Ludwig's angina (levensbedreigend, vloer van mond, luchtwegcompressie) of cavernosus sinus trombose (intracraniële uitbreiding).
Directe actie: STAP VOOR STAP
🚨 BEL 112 / GA NAAR SEH ALS:
- Benauwdheid, slikklachten, stemverandering, zwelling hals/vloer mond
- Koorts >38,5°C, koorts met rillingen (sepsis)
- Oogzwelling, dubbelzien, visusverlies (cavernosus sinus trombose)
- Verwardheid, verminderde bewustzijn
- Niet in staat om mond te openen (trismus)
📞 TANDARTS BELLEN (vandaag nog) ALS:
- Gezichtsverzwelling zonder alarmklokken bovenaan
- Kloppende, pulsatieze pijn
- Gevoeligheid op tikken/knijpen
- Koorts <38,5°C
Eerste hulp thuis (terwijl je wacht op tandarts)
- NSAID (ibuprofen 400-600mg 3x/dag): Antiphlogistisch + pijnstilling. 1e keus. Paracetamol 1g 4x/dag als toevoeging/alternatief.
- Koude compressen: IJszak (ingewikkeld in theedoek) 15-20 min, 3-4x/dag op zwelling. Geen warmte! Warmte verergeren oedeem en spreiding.
- Hoogslapen: Hoofdeind bed 30-45° opgetild. Vermindert veneuze congestie in hoofd/hals.
- Zoutwater spoelen: 1 tl zout in 250ml warm water, 30 sec spoelen, 3-4x/dag. Vermindert bacteriën, bevordert drainering.
- Zachte voeding, koud/lauw: Vermijd kauwen op pijnlijke kant, heet/koud/zoet/zuur triggers.
Tandartsenbehandeling: definitieve oplossing
- Diagnostiek: Klinisch + röntgen (periapicaal / OPG / CBCT)
- Drainage: Incisie & drainering absces (meest directe verlichting), of trepanatie tand (toegang wortelkanaal)
- Antibiotica: Amoxicilline/clavulaanzuur 500/125mg 3x/dag 5-7d (1e keus). Penicilline allergie: clindamycine 300mg 4x/dag of azitromycine 500mg 1x/dag. Alleen als systemische tekenen (koorts, zwelling >lokaal, lymfeklieropzwelling) OF immuungecompromitteerd. Niet standaard bij gelokaliseerd absces met drainage!
- Definitieve therapie: Wortelkanaalbehandeling (WKB) OF extractie. Keuze afhankelijk van restoratieve haalbaarheid, parodontale status, patiëntwens, kosten.
Wat NIET doen
- ❌ Warmte op zwelling (verergeren!)
- ❌ Aspirine op tand leggen (chemische brand slijmvlies)
- ❌ Zelf antibiotica nemen (resten, resistentie, maskert symptomen)
- ❌ Wachten "tot het overgaat" (infectie spreadt 3D: cellulitis, mediastinitis, cavernosus sinus trombose)
Preventie
- Halfjaarlijks tandartscontrole + bitewings
- Tweedaags borstelen met fluoridetandpasta, floss/interdentaal
- Suikerbeperking, zuurbeperking
- Vroegtijdig behandelen van carie (voordat pulpa betrokken)
Geheim: Een gezwollen wang door een tand is altijd een tandartszaak, geen huisartszaak (tenzij systemische complicaties). De tandarts kan draineren – de huisarts kan dat niet. Beltijd = pijntijd + verspreidingstijd besparen.
