Voetzweren zijn open wonden op de voet, vaak op drukpunten (bal voet, hiel, teenkuilen). Ze vormen een ernstig risico, vooral bij diabetes mellitus (DM), door neuropathie (gevoelsverlies), vaatpathologie (perifeer arterieel lijden - PAV) en verzwakte wondgenezing. Onbehandeld leiden ze tot infectie, osteomyelitis, gangreen en amputatie. Vroegtijdige, multidisciplinaire aanpak is cruciaal.
Herkenning en Risicostratificatie
- Neuropathische ulcus: Pijnloos, op drukpunt, omringd door callus, ronde randen, diep. Gevoelsverlies (monofilament 10g, vibratie, temperatuur).
- Ischaemische ulcus: Pijnlijk, rand onregelmatig, bleke basis, min of geen bloeding, pulsen afwezig, hoge ABI (ankle-brachial index) <0,9.
- Neuro-ischaemisch: Combinatie.
- Classificatie: Wagner (0-5), University of Texas (diepte + infectie + ischaemie) – leidt behandeling.
Acute Behandeling (Multidisciplinair: Huisarts, Diabetoloog, Podotherapeut, Chirurg, Wondverpleegkundige, Orthopedisch Schoenmaker)
- Drukontlasting (Offloading) – HOOFDBEHANDELING:
- Total contact cast (TCC) – goudstandaard voor plantaire neuropathische ulcera.
- Verwijderbare cast walker (RCW) met aangepaste inlag.
- Orthopedische schoenen/afdrukken voor dagelijkse gebruik.
- Krukken/rolstoel bij niet-belasten.
- Wondverzorging:
- Debridement (scherp, enzymatisch, autolytisch) – verwijder necrotisch weefsel/callus. Wekelijks.
- Spoelen met fysiologisch zout/steriele Ringer (geen H2O2, jod, alcohol – cytotoxisch).
- Vochtbalans: hydrocolloïd, hydrofiber, schuim, alginaat, hydrogeel – afhankelijk van exsudaat.
- Antimicrobiëleverbanden (zilver, jod, honing, PHMB) bij klinische infectie.
- Infectiebehandeling:
- Lokaal: antimicrobiële verbinden.
- Systeemisch (orale/IV antibiotica): bij cellulitis, diepe infectie, osteomyelitis, sepsis. Keuze na cultuur/gevoeligheid. Empirisch: brede dekking (gram+/-, anaëroben). Duur: 1-2 wkn (zachtwezel), 4-6 wkn (bot).
- Vasculaire evaluatie: ABI, TBI (toe-brachial index), duplex, eventueel angiografie/PTA/bypass bij kritische ischaemie.
- Glycemische controle: HbA1c <53 mmol/mol (7%) ideaal; strikt glucosebeheer bevordert wondgenezing.
- Voeding: Eiwit 1,2-1,5 g/kg/dag, vit C, zink, arginine, hydration.
Geavanceerde Therapieën (Bij Therapieresistentie >4 weken)
- Biologische pleisters: Dermagraft (humane fibroblasten), Apligraf (keratinocyten/fibroblasten), Integra (collageen/GAG matrix).
- Groeifactoren: Becaplermine (PDGF) gel – recept, duur.
- Negatieve druk wondtherapie (NPWT/VAC) – na debridement, bij grote diepe wonden.
- Hyperbare zuurstoftherapie (HBOT) – bij ischaemische wonden, osteomyelitis.
- Stamceltherapie, PRP (plaatjesrijk plasma) – experimenteel.
Preventie (Essentieel voor Iedere Diabeet)
- Dagelijkse voetinspectie (spiegel, partner).
- Wassen, drogen (tussen tenen), increren (geen crème tussen tenen).
- Passende schoenen (wijd, diep, zachte leer, geen nauze tenen), sokken zonder naden.
- Nagels recht knippen, geen zelfstandige callusverwijdering (podotherapeut).
- Jaarlijks voetonderzoek (huisarts/diabetoloog/podotherapeut): monofilament, pulsen, ABI, risicoclassificatie.
- Rookstop (essentieel voor vaatgezondheid).
- Direct contact bij: rode, warme, gezwollen voet, nieuwe wond, koorts, plotselinge pijn (Charcot voet?).
