Dehydroepiandrosteron (DHEA) is het meest abundante steroïde hormoon in de menselijke circulatie en wordt geproduceerd uit cholesterol in de bijnieren en gonaden. De relatie tussen DHEA-supplementatie en cholesterolprofielen is echter complex, afhankelijk van soort, dieet, geslacht en leeftijd. Een overzicht van de beschikbare wetenschappelijke literatuur.

Biosynthese: van cholesterol naar DHEA

Volgens Molecular and Cellular Endocrinology (2002) begint DHEA-synthese wanneer cholesterol de mitochondriën van de bijniercellen binnendringt. Via het enzym CYP11A1 wordt cholesterol omgezet in pregnenolone, vervolgens via 17α-hydroxylase en 17,20-lyase (CYP17A1) in DHEA. Dit proces wordt geregeuleerd door ACTH van de hypofyse.

Dierstudies: contradictieve resultaten

Ratten (Wistar, 1983)

• Verhoogde serumcholesterol, onveranderde serumtriglyceriden
• Lagere levertriglyceriden
• Remming van cholesterolabsorptie in de darmen

Apes (Resus, 1995)

• Op normaal dieet: DHEA verlaagde LDL en totaal cholesterol significant
• Op vetrijk dieet (≥30% vet): geen effect op cholesterol
• Conclusie: vetrijk dieet maskeert de cholesterolverlagende werking van DHEA

Mensstudies: geslachtsverschillen

Volgens de University of Maryland Medical Center:

• Vrouwen: DHEA verlaagt HDL ('goed' cholesterol) – potentiële risicoverhoging voor hartziektes
• Mannen: DHEA verlaagt LDL ('slecht' cholesterol) en totaal lichaamsvet
• Effecten op triglyceriden zijn inconsistente

Deze geslachtsverschillen wijzen op hormonale modulatie van DHEA-metabolisme. Bij vrouwen wordt meer DHEA geconverteerd naar oestrogenen, bij mannen naar testosteron, wat verschillende effecten op lipiden heeft.

Cardiovasculaire uitkomsten

Een grote prospectieve studie in de New England Journal of Medicine toonde aan dat bij mannen >50 jaar een toename van DHEA-S (de gesulfateerde, stabiele vorm) gecorreleerd was met:

• 36% lagere sterfte aan alle oorzaken
• 48% lagere cardiovasculaire sterfte
• Na correctie voor cholesterol, roken, bloeddruk, BMI, etc.

Dit suggereert dat DHEA-S een marker is voor gezond ouderdom of beschermende effecten heeft die verder gaan dan lipiden.

Let op: supplementatie risico's

• DHEA is een prohormoon – kan omzetten in testosteron/oestrogenen met bijwerkingen (acne, hirsutisme, haaruitval, stemmingsslankeningen)
• Langetermijneffecten onbekend; mogelijke risico's op hormoongevoelige kankers
• In veel landen (inclusief NL) is DHEA een geneesmiddel, niet vrij verkrijgbaar
• Natuurlijke productie daalt met leeftijd (piek op 25e, 80% lager op 70e), maar supplementatie is niet voor iedereen aangewezen

Raadpleeg altijd een endocrinoloog of huisarts voordat u DHEA overweegt. Leefstijlfactoren (slaap, stressmanagement, krachttraining, gezond gewicht) verhogen de endogene DHEA-productie veilig en natuurlijk.