Progesteron, een steroïde hormoon geproduceerd uit cholesterol in de bijnieren, gonaden en tijdens zwangerschap de placenta, heeft complexe effecten op het lipidenprofiel. Natuurlijk progesteron en synthetische progestagenen (zoals in anticonceptie en hormoontherapie) verschillen aanzienlijk in hun impact op HDL, LDL en triglyceriden.

Fysiologische productie en functies

Progesteron wordt gesynthetiseerd uit cholesterol via pregnenolone. Naast zijn rol in de menstruatiecyclus en zwangerschap, is het voorloper voor cortisol, aldosteron, testosteron en oestrogenen. Het heeft diverse metabole effecten: verhoging van insulinegevoeligheid, stimulering van lipoproteïnlipase (verlaagt triglyceriden), verlaging van natriumheropname in de nieren en verhoging van kerntemperatuur.

Natuurlijk progesteron vs. synthetische progestagenen

Natuurlijk (bio-identiek) progesteron

• Neutraal tot licht positief effect op lipiden
• Kan HDL iets verhogen, LDL niet significant wijzigen
• Verlaagt triglyceriden via stimulering van lipoproteïnlipase
• Geen negatief effect op vaatgezondheid

Synthetische progestagenen: grote verschillen

Progestageen	HDL	LDL	Triglyceriden	Opmerkingen
Medroxyprogesteronacetaat (MPA, Depo-Provera)	↓ Verlaagt	↔ Geen effect	↔/↑	Negatief voor hartrisico; veel gebruikt in HRT
Etonogestrel (implantaat, nuvaring)	↑ Verhoogt	↓ Verlaagt	↑ Kan stijgen	Gunstiger lipidenprofiel, maar let op triglyceriden
Norethisteron (pil, HRT)	↔/↓	↑ Verhoogt	↑	Minder gunstig; voorzichtig bij hoog cholesterol
Dienogest, drospirenon (nieuwere generaties)	↔/↑	↔/↓	↔	Meer progesterone-achtig, gunstiger profiel

Klinische implicaties

• Vrouwen met familiaire hypercholesterolemie of hoog cardiovasculair risico: voorkeur voor natuurlijk progesteron of nieuwe progestagenen (drospirenon, dienogest)
• MPA (Depo-Provera) vermijden bij hoge LDL of laag HDL
• Triglyceriden monitoren bij etonogestrel-gebruik
• Leefstijl (voeding, beweging, gewicht) heeft vaak grotere impact dan keuze progestageen

Hormoontherapie bij overgangsklachten

Bij gecombineerde HRT (oestrogeen + progestageen) kiest men voor een progestageen dat de gunstige effecten van oestrogeen op lipiden (↑HDL, ↓LDL) niet ongedaan maakt. Transdermale oestrogeen + natuurlijk progesteron of drospirenon lijkt het meest vaatvriendelijke profiel te hebben.

De keuze van progestageen is niet alleen relevant voor anticonceptie of overgangsklachten, maar ook voor langdurige cardiovasculaire gezondheid. Bespreek uw lipidenprofiel en risicofactoren met uw huisarts of gynaecoloog bij het starten of wijzigen van hormonale therapie.