Puberteit = hormonale, fysieke, cognitieve veranderingen naar volwassenheid. Oorzaak: verandering in afscheiding GnRH (gonadotropine releasing hormone) → cascade hormonale veranderingen. Eerste tekenen: borstontwikkeling meisjes, testikelsgroei jongens, gevolgd door schaamhaar en groeispurt.

Hormonale veranderingen

Eerste tekenen zijn hormonaal, niet zichtbaar zonder bloedtests. GnRH ritmische afgifte uit hypothalamus → nachtelijke pieken FSH en LH uit hypofyse. Alleen tijdens vroege puberteit en slaap → cruciaal: voldoende diepe slaap.

Meisjes: LH/FSH → eierstokken → oestrogeen. FSH stijgt ~9-10 jaar, daarna LH. Oestrogeen stijgt steil ~10-11. Jongens: LH dominant → testikels → testosteron. Testosteron stijgt ~12 jaar, gestaag 2 jaar. Oestrogeen/testosteron drijven latere veranderingen.

Fysieke veranderingen

Tanner-stadiëring (klinische evaluatie). Tanner 1 = pre-puberteit. Tanner 2 = eerste fysieke veranderingen. Meisjes: lichte borstzwelling (ontluikende borst) ~10-11 jaar. Jongens: testikelsgroei ~8-9 jaar. Beiden: eerste schaamhaar. Meisjes ~11 jaar (androgenen bijnier), jongens 11-12 jaar.

Groeispurt

Tanner 1: ~5-6 cm/jaar. Meisjes Tanner 2 (~11 jaar): 7-8 cm/jaar tot ~16 jaar. Jongens sneller groeien pas Tanner 3 (~12-13). Piekt Tanner 4 (~14 jaar): 10 cm/jaar, stopt ~17 jaar. Groei door groeihormoon (slaap). In versnelde fasen: letterlijk 's nachts groeien.