100 jaar geleden: kinderen = lege vaten. Vroeg 20e eeuw: biologen/psychologen beginnen kinderontwikkeling en omgevingsimpact te bestuderen. Theorieën zijn vandaag nog steeds bepalend.

Sigmund Freud: psychoseksuele fasen

Ontwikkeling via oudersreacties op: reinigingsopleiding, agressie, seksualiteit. 5 fasen: oraal, anaal, fallisch, latentie, genitaal. Fixatie/onderbreking → neurose. Structuur: id (bevrediging), ego (redelijkheid), superego (internaliseerde regels).

Erik Erikson: psychosociale fasen (geïnspireerd door Freud)

Cognitieve zelfvorming via ervaringen in fasen:
1. Vertrouwen vs wantrouwen (0-18 mnd)
2. Autonomie vs schaamte/twijfel (18 mnd-3 yr) → zindelijkheidstraining = wilskracht
3. Initiatief vs schuld (3-5 yr)
4. Nijverheid vs minderwaardigheid (5-12 yr)
5. Latere cognitieve fasen.
Stimulering in vroege fasen → aangepaste, productieve volwassenen.

Lawrence Kohlberg: morele ontwikkeling (3 niveaus, 6 fasen)

Niveau 1 (vroege jeugd): Preconventioneel, gevolggedreven.
Fase 1: Gehoorzaamheid/straf (absolute regels).
Fase 2: Individualisme/ruil (eigenbelang).

Jean Piaget: 4 cognitieve fasen

1. Sensomotorisch (0-2 yr): kennis assimileren, zich/wereld scheiden, onverwacht aanpassen, functies classificeren.
2. Preoperationeel (2-7 yr): symbolisch denken, egocentrisch.
3. Concrete operaties (7-11 yr): abstract denken, conceptualiseren.
4. Formele operaties (11+): hypothetisch-deductief redeneren.

Urie Bronfenbrenner: Ecologische Systemen Theorie

Ontwikkeling beïnvloed door 5 systemen:
• Microsysteem: directe interacties (gezin, school).
• Mesosysteem: interacties *tussen* microsystemen (ouder-school).
• Exosysteem: indirecte context (werk ouders, gemeenschapsbeleid).
• Macrosysteem: cultuur, waarden, wetten.
• Chronosysteem: veranderingen in levensloop (scheiding, verhuizing, historisch moment).

Deze theorieën bieden lenzen om kinderontwikkeling te begrijpen – geen enkele is "de waarheid", samen vormen ze een rijk beeld.