Endometriose: de vijand binnen

Endometriumachtig weefsel groeit buiten de baarmoeder (eierstokken, darmen, blaas, peritoneum). Elke maand bloedt mee met menstruatie → ontsteking, littekens, pijn, onvruchtbaarheid (30-40%). Behandeling richt op: pijnstillling, ziekteactiviteit remmen, vruchtbaarheid behouden.

Hoe progesteron-only pil (POP) helpt

1. Onderdrukt eisprong (niet altijd, ~50% cycli) → lagere oestrogeen.
2. Verdunt endometrium (baarmoederslijmvlies) → minder opbouw, minder bloeding, minder pijn.
3. Verandert slijm → barrière voor sperma.

Geen oestrogeen → geen tromboserisico van oestrogeen (veiliger voor rokers, hypertensie, migraine met aura, obesitas).

Effectiviteit bij endometriose

• ~75% vrouwen ervaren pijnverlichting (Endometriosis.org).
• Bloeding: vaak lichter, onregelmatig (spotting eerste 3-6 maanden), soms stopt volledig.
• Vruchtbaarheid: keert terug na stoppen (geen blijvende effecten).

Bijwerkingen en overwegingen

• Stemmingswisselingen, depressie (progestagene gevoeligheid)
• Acne, gewichtstoename, opgeblazen gevoel
• Botdensiteit: langdurig gebruik (≥2 jaar) kan botdensiteit iets dalen → DEXA-scan overwegen.
• Borstvoeding: mogelijk (laag in melk), overleg arts.
• Geneest niet bestaande littekens/adesies. Chirurgie (laparoscopie) nodig voor verwijdering.

Alternatieven

• Gecombineerde pil (oestrogeen+progestagene) – vaak 1e keus, maar tromboserisico.
• Progestagene-IUD (Mirena®) – lokaal, zeer effectief pijn/bloeding, 5 jaar.
• GnRH-agonisten/antagonisten – tijdelijk, kunstmatige menopauze, add-back therapie.
• Chirurgie (excisie laesies) – gouden standaard voor diep-infiltrerende endometriose.

Keuze: samen met gynaecoloog, gebaseerd op leeftijd, kinderwens, pijnscore, eerdere behandelingen, risicoprofiel.