Sociopaten (nu: antisociale persoonlijkheidsstoornis) hebben weinig empathie, manipuleren voor eigen gewin. Term 'sociopaat' vervallen in psychologie/psychiatrie. ~0,6% Amerikanen (NIMH). Behandeling vaak gedwongen (rechter, werkgever, familie).

Herkenning

Zien wereld anders, missen emoties die anderen wel hebben. Geen moeite met liegen/schenden rechten. Sommels charmanten/manipulateurs; anderen gebruiken geweld/intimidatie.

Gedrag

Risicovol: geweld, vandalisme, diefstal, pesten, dierenwreedheid. Goede leugenaars, leiders. Agressief, geen spijt. Impulsief (geen nadenk over gevolgen). Geen autoriteitsrespect, werkverlies, schooluitsluiting. Verslaving veelvoorkomend.

Oorzaken

Genetica + vroege relaties (ouders/familie). Geen enkele oorzaak. Seksueel/verbaal/fysiek misbruik, familiegeschiedenis psychische stoornissen, gedragsstoornis kindertijd, onstabiel gezin, overlijden/echtscheiding ouders.

Diagnose

Tijdrovend: andere persoonlijkheidsstoornissen uitsluiten. Alleen 18+ met gedragsstoornis vóór 15e en meerdere kenmerken.

Behandeling

• Geen medicijn voor kernstoornis (wel bij comorbiditeit bijv. depressie).
• Psychotherapie (praten over symptomen/gedrag) = primair.
• Focus: sociale/familierelaties verbeteren, coping skills, koppeling gevoelens-gedrag.
• Groeps-/gezinstherapie, emotieherkenning/beheersing, stress-/woedemanagement → voorkom gewelddadige uitbarstingen.