De amandelen (tonsillen) hebben van nature diepe invaginingen – crypten – waar witte bloedcellen bacteriën vangen. Normaal spreken de dode cellen en bacteriën uit en worden geslikt. Maar als crypten te diep/breed zijn, blijft voedsel zitten → fermentatie → slechte adem, tonsillenstenen (tonsillolieten), herhalende keelontstekingen. Hier wat je zelf kunt doen en wanneer de arts ingrijpt.

Zelfzorg: dagelijkse cryptohygiëne

1. Waterflosser / spuit met platte mondstuk (Waterpik of spuitflesje): lauw water, lage druk, richting crypten. 2×/dag na tandenpoetsen. Spoelt voedselresten & bacteriën weg.
2. Wattenstaafje (zacht): *voorzichtig* over crypten rollen – **niet prikken**. Daarna mondspoeling (chlorhexidine 0,12% of essentiële olie basis) 30 s gurgelen.
3. Echinacea-tinctuur: 20–30 druppels in water, 3×/dag gurgelen & sliken. Immuunstimulerend, antimicrobiel – kan herhalende infecties verminderen.
4. Hydratatie & ademhaling: 2 L water/dag, neusademhaling (voorkomt mondademhaling → droge mond → meer bacteriën).

Tonsillenstenen (tonsillolieten) verwijderen

• Zichtbaar wit/geel korreltje? Met wattenstaafje of waterflosser uitmasseren.
• Niet met scherpe voorwerpen (infectierisico, bloeding).
• Bij frequente stenen: dagelijkse waterflosser = beste preventie.

Wanneer naar de huisarts / KNO

• ≥ 3–4 keelontstekingen/jaar met koorts/bezwering.
• Peritonsillaire abces (kwabbaard) – acute pijn, trismus, verplaatsing uvula → **spoed**.
• Obstructieve slaapapneu (snurken, apneu's, dagtijsslaperigheid).
• Verdacht op maligniteit (eenzijdige vergroting, ulcus, bloed, oor pijn).
• Persistent slechte adem ondanks hygiëne → psychosociale impact.

Chirurgische opties

Procedure	Indicatie	Herstel
Tonsillektomie (volledig)	Herhalende acute tonsillitis, apneu, maligniteit	10–14 dagen pijn, 2 wken rust
Tonsillotomie (gedeeltelijk, coblatie/laser)	Hypertrofie + apneu (kinderen), minder pijn	5–7 dagen
Cryptolyse (laser/radiofrequentie)	Alleen crypten diep/stenen, behoudt weefsel	3–5 dagen

Waarschuwingen

• Zelfdiagnose 'amandelen te groot' = onbetrouwbaar. Laat KNO beoordelen.
• Antibiotica *alleen* bij bewijs bacteriële infectie (Centor-score ≥ 3, snelle test, cultuur).
• Roken verergert cryptenontsteking & vertraagt genezing na operatie.

Schone crypten = minder bacteriën = minder stenen, betere adem, minder infecties. Maak waterflossen een vaste gewoonte – net als tandenpoetsen.