IJzer is essentieel voor zuurstoftransport (hemoglobine), energieproductie, immuunsysteem. Te weinig → anemie (moe, bleek, haaruitval). Te veel → organenschade (lever, hart, pancreas). Alleen een bloedtest (Hb, ferritine, transferrine, saturatie) geeft zekerheid, maar je kunt thuis signalen herkennen die een test nodig maken.

Thuis-check: signalen van ijzertekort (anemie)

Signaal	Wat je ziet/voelt	Betrouwbaarheid
Moeheid / verminderde conditie	Snel uit de adem, minder uithoudingsvermogen, 'loopt niet op'	Hoog (maar aspecifiek)
Blekheid	Binnenkant onderoogleden, nagelbedden, handpalmen lichter dan normaal	Matig (bij donkere huid moeilijker)
Koorts / hoofdpijn / duizeligheid	Bij inspanning, snelle opstaan	Laag (veel oorzaken)
Brutaal nagels / koilonychie (lepelvormig)	Nagels breken, gaatjes, naar binnen gebogen	Matig (ook bij andere tekorten)
Haaruitval / dunner wordend haar	Meer haren op borstel/kussen	Laag (veel oorzaken)
Restless legs / ijzergeur in mond	Tikken benen 's avonds, metaalgeur	Matig
Verhoogde hartslag / hartkloppingen	Hart moet harder pompen voor zuurstoftransport	Hoog bij anemie
Zware menstruatie / zwangerschap	Vrouw 14–50 jr: risicofactor nr 1	Contextueel hoog

Signalen van ijzeroverlading (hemochromatose / overmatig supplementeren)

• Bronze/grigrijs huidskleur (niet van zon).
• Gewrichtspijn (vingers, knieën).
• Verminderd libido, erectiestoornissen.
• Diabetes-symptomen (door pancreasschade).
• Leververvetting / verhoogde leverwaarden.
• Hartritmestoornissen, hartfalen.

Dieetcontext: krijg je genoeg?

• Heme-ijzer (goed opname): rundvlees, lever, kippenlever, oesters, mosselen.
• Non-heme ijzer (minder opname): spinazie, boontjes, tofu, havermout, noten.
• Versterk opname: vitamine C (citrus, paprika, kiwi) *tegelijk* met non-heme bron.
• Remt opname: thee, koffie, melk, calcium, fitaten (volkoren), oxalaten (spinazie).

RDA: vrouwen 14–50 jr: 15–18 mg/dag; mannen > 18 jr & vrouwen > 50: 8 mg/dag. Zwanger: 27 mg/dag.

Stappenplan

1. Vul 1 week een voedingsdagboek in (app of papier) → schat ijzerinname.
2. Noteer bovengenoemde signalen.
3. Maak afspraak huisarts voor **bloedprik**: Hb, Ht, MCV, ferritine, transferrine, transferrinesaturatie, CRP (ontstaat ferritine als acute-fase reactant).
4. Besprek resultaat: anemie? latente ijzertekort (ferritine < 30 μg/L)? overlading?
5. Volg advies: dieetadvies, oraal ijzer (ferrous fumaraat/sulfaat/bisglycinaat), IV-ijzer, of *geen* supplementeren.

Belangrijk: **Nooit zelf ijzersupplementen starten zonder bloedwaarden.** Overlading is giftig, maskeert onderliggende ziekte (blood loss, coeliakie, kanker), en verstoort opname van andere mineralen (koper, zink).