Duizeligheid kan ontzettend angstaanjagend zijn. Op een ochtend waakt u op met een hevig draaigevoel, uw ogen bewegen oncontroleerbaar heen en weer (nystagmus) en u kunt nauwelijks staan of lopen. Veel mensen vrezen dan direct voor een beroerte of hersentumor. Toch is duizeligheid vaak een tijdelijke, goedaardige verstoring van het binnenoor. Omdat verschillende oorzaken aan de basis kunnen liggen, is een correcte diagnosestelling essentieel.

Wat is duizeligheid precies?

Duizeligheid is de illusie dat u of uw omgeving beweegt of draait. Het gaat vaak gepaard met misselijkheid, braken, zweten en onstabiliteit. Een aanval kan plotseling beginnen, getriggerd door een bepaalde hoofdbeweging, en seconden tot uren duren. De meest voorkomende vorm is goedaardige paroxysmale positieduizeligheid (BPPV).

Hoofdoorzaken van duizeligheid

1. Ontplofte kristallen in het binnenoor (BPPV)

In het binnenoor liggen microscopische calciumcarbonaatkristallen (otoconium) die zwaartekracht en beweging detecteren. Bij BPPV lossen deze kristallen zich los en belanden in een van de boogkanalen. Bij hoofdbewegingen stuurt de vloeistof in het kanaal dan verkeerde signalen naar de hersenen, wat het draaigevoel veroorzaakt. Ouderdom en hoofdtrauma zijn veelvoorkomende triggers.

2. Ziekte van Ménière

Deze chronische aandoening kenmerkt zich door aanvalsgewijze duizeligheid (vaak 20 minuten tot uren), gehoorverlies, tinnitus (oorsuizen) en een gevoel van volheid in het oor. De oorzaak is waarschijnlijk een overmaat aan endolymfe (vloeistof) in het binnenoor. Zoutarme dieet, diureticum en soms chirurgie kunnen helpen.

3. Vestibulaire neuritis / labyrintitis

Een virale (soms bacteriële) infectie veroorzaakt een ontsteking van het evenwichtszenuw (neuritis) of van het hele labyrint (labyrintitis). Dit leidt tot intense, dagen durende duizeligheid, vaak met misselijkheid. Rust, antivirale middelen en vestibulaire revalidatie zijn de standaardbehandeling.

4. Cervicale duizeligheid

Nekproblemen (whiplash, artrose, operaties) kunnen de proprioceptieve signalen uit de nek verstoren of de vertebrale arteriën comprimeren, wat duizeligheid oplevert. Fysiotherapie en handtherapie zijn vaak effectief.

5. Zeldzamere, ernstige oorzaken

Beroerte, hersentumor (bijv. acousticus neurinoom), multiple sclerose of basilaire migraine kunnen ook duizeligheid geven. Bij plotselinge duizeligheid met spraakstoornissen, dubbelzien, sliktklachten of hemiparesie: bel direct 112.

Diagnose: hoe bepaalt de huisarts de oorzaak?

• Anamnese: duur, triggers, bijklachten (gehoorverlies, tinnitus, hoofdpijn).
• Lichamelijk onderzoek: Dix-Hallpike manoeuvre (voor BPPV), Head Impulse Test, nystagmusbeoordeling, neurologische screening.
• Eventueel aanvullend: audiometrie, MRI hersenen, CT petrosum, calorieproef.

Behandelmogelijkheden

Repositioneringsmanoeuvres (Epley, Semont, BBQ-rol)

Bij BPPV is de Epley-manoeuvre in ~85% van de gevallen na één keer succesvol. De kristallen worden teruggeleid naar het utriculus. Na de manoeuvre kan nog 24-48 uur een restonstabiel gevoel aanhouden.

Medicamenten (symptomatisch, kortdurend)

• Antihistaminica: meclizine, cinnarizine, dimenhydrinate.
• Benzodiazepines: diazepam, lorazepam (alleen kort, verslavingsgevoelig).
• Antiemetica: metoclopramide, ondansetron.
• Let op: geneesmiddelen lossen de oorzaak niet op en mogen niet langdurig worden gebruikt.

Vestibulaire revalidatietherapie

Oefeningen om de hersenen te trainen om de verstoorde signalen te compenseren. Effectief bij chronische onstabilliteit na neuritis, bij ouderen met valrisico en bij PPPD (Persistent Postural-Perceptual Dizziness).

Leefstijladvies

• Voldoende drinken, zoutbeperking bij Ménière.
• Triggerende hoofdbewegingen initieel vermijden, later gefaseerd oefenen.
• Valpreventie in huis (losse tapijtjes, goed verlicht).

Wanneer direct naar de huisarts of spoedeisende hulp?

• Eerste aanval duizeligheid boven 60 jaar.
• Duizeligheid + neurologische uitvalsverschijnselen.
• Duizeligheid na val op het hoofd.
• Progressief gehoorverlies of pulsatile tinnitus.

Duizeligheid is vervelend, maar meestal goed te behandelen. Een snelle, correcte diagnose voorkomt onnodige angst en zorgt voor gerichte therapie. Twijfelt u? Raadpleeg altijd uw huisarts.