Tuberculose (TB) wordt veroorzaakt door Mycobacterium tuberculosis. De infectieketen (epidemiologische driekwadraat uitgebreid tot 6 schakels) toont waar interventies effectief zijn.

De 6 schakels van de TB-infectieketen

1. Etiologisch agent: M. tuberculosis (zuurvastheid, intracellulair, luchtwegsoverdracht). Virulentiefactoren: cord factor, sulfatiden, ESAT-6/CFP-10.
2. Reservoir: Alleen de mens (geen dierreservoir). Longen (meest), lymfklieren, pleura, bot, nieren, CNS. Latente TB infectie (LTBI) = reservoir voor reaktivatie.
3. Portaal van exit: Longen → hoesten, niezen, spreken, zingen → aerosol met druppeltjes (1-5 µm) → infectieus.
4. Overdrachtsweg: Luchtgetragen (airborne). Droplet nuclei blijven uren in lucht, ventilatie cruciaal. Geen contact/voedsel/water overdracht.
5. Portaal van entry: Atemhaling → alveolen longen. Alveolaire macrofagen fagocytose → overleving in vacuolen → replicatie → primaire complex (Ghon).
6. Vatbare gastheer: Niet iedereen die geïnfecteerd raakt, wordt ziek. Risicofactoren:
   • Immunosuppressie (HIV – 20-30x risico, TNF-α blokkers, corticosteroïden, transplantatie)
   • Kinderen <5 jaar, ouderen
   • Diabetes mellitus (3x risico)
   • Silicose, nierfalen, maligniteit, roken, alcohol, ondervoeding
   • Genetische factoren (NRAMP1, HLA)

Interventies per schakel

Schakel	Interventie
Agent	Antibiotica (RIPE: rifampicine, isoniazide, pyrazinamide, ethambutol) – doden bacterie
Reservoir	LTBI screening & preventieve therapie (isoniazide 6-9m, rifampicine 4m, 3HP weekly)
Exit	Hoesthygiene, masker (chirurgisch patiënt, FFP2/3 zorg), isolatie (negatieve druk kamer)
Overdracht	Ventilatie (12 ACH), UV-C, HEPA filtratie, vermijden overbevolking
Entry	BCG vaccinatie (beschermt tegen gedissemineerde TB/meningitis bij kinderen, variabel longTB)
Gastheer	HIV behandeling (ART), diabetes controle, rookstop, voeding, contactonderzoek (ringtesten)

Wereldwijde cijfers (WHO 2023)

• 10,6 miljoen nieuwe TB gevallen, 1,3 miljoen overlijdens (inclusief HIV+).
• MDR-TB (rifampicine+isoniazide resistent): ~410.000 gevallen.
• Einddoel WHO End TB Strategy 2035: 90% incidentiereductie, 95% mortaliteitsreductie vs 2015.

Infectiepreventie in zorg

• Vroeg herkennen: hoest >2 weken, gewichtsverlies, nachtzweten, koorts.
• Isolatie (airborne precautions) tot 3 positieve sputum kleuringen negatief na effectieve therapie.
• Personeel: FFP2/3 masker, BCG status controleren, regelmatig screening.