Keelkanker (orofaryngeaal, hypofaryngeaal, larynx, glottis) treft jaarmet ~24.000 Amerikanen (ACS). Hoofdrisico's: roken, alcohol, HPV-16 (orofarynx). Vroege detectie = 5-jaar overleving >80% (stadium I) vs. <40% (stadium IV). Toch wordt >70% pas in vergevorderd stadium gediagnosticeerd.
Vroege waarschuwingssignalen (persisterend >2-3 weken)
- Heesheid / stemverandering (meest frequente eerste klacht).
- Aanhoudende keelpijn / globusgevoel ('bolus in keel').
- Moeite met slikken (dysfagie) of pijnlijk slikken (odynofagie).
- Knobbel in nek (cervicale lymfekliermetastase – vaak eerste teken orofaryngeaalkanker).
- Oorpijn (otodynie) – refereerd via n. glossopharyngeus/vagus.
- Witte vlekken (leukoplakie) / rode vlekken (erythroplakie) / ulceraties in keel/mond.
- Ongewichtsverlies, vermoeidheid.
Diagnostiek (stapsgewijs)
- HNO-specialist: flexibele nasofaryngolaryngoscopie (kantoor, geen narcose).
- Biopsie (onder lokale/narcose) → histopathologie + p16/HPV status (orofarynx).
- Staging imaging: CT hals/thorax + MRI keel + PET-CT (standaard).
- Panendoscopie (onder narcose) voor synchronous tumoren (10-15% tweede primair).
Behandeling per stadium/lokalisatie
- Vroeg (I/II): enkelvoudige modaliteit – chirurgie (transorale laser/robotisch) OF radiotherapie. Functioneel behoud (stem, slikken).
- Gevorderd (III/IV): gecombineerd: chirurgie + postoperatieve RT (± chemo), OF definitieve chemoradiotherapie (organbehoud). Cetuximab/immunotherapie (pembrolizumab/nivolumab) bij recidief/metastasen.
- HPV+ orofarynx: betere prognose, de-intensificatie protocollen (minder RT dosis, geen chemo).
Preventie
- Rookstop (risico daalt na 5-10j naar niet-roker).
- Alcohol moderatie (<14 eenheden/week M, <7 V).
- HPV-vaccinatie jongeren (9-26j) – voorkomt orofaryngeaal, cervicaal, anaal, penile ca.
- Jaarlijks HNO-check bij risicoprofiel (roker/dranker >50j).
Veelgemaakte misvattingen
- "Ik rook niet → geen risico" – 25% keelkanker bij niet-rokers (HPV, alcohol, erfelijkheid).
- "Heesheid na verkoudheid = normaal" – >2-3 weken = biopsie-indicatie.
- "Nekknobbel = ontsteking" – painless, vaste, >2-3 cm, >2-3 weken = malign tot het tegendeel bewijzen.
Actie: Heesheid/halsknobbel/slikklachten >2 weken → direct HNO. Vroege diagnose redt stemmen en levens.
