Een pacemaker is een klein, implanteerbaar apparaat (ca. 20-30g, formaat zakhorloge) dat de hartslag reguleert via elektrische impulsen. Het bestaat uit een generator (batterij + elektronica) en 1-3 elektrodelen (leads) die via de onderclaviculaire vene naar de rechter atrium en/of rechter ventrikel worden geleid. Geïndiceerd bij symptomatische bradycardie, AV-blok, ziekte van de sinusknoop, carotidussyncope, bifasciculaire blokken, na TAVI/ablatie.

Voordelen

1. Herstel van Fysiologische Hartslag

De natuurlijke sinusknop (SA-knoop) kan falen → te lage hartslag (bradycardie), pauzes, onregelmatigheid. Pacemaker overneemt: stelt minimale hartslag in (bijv. 60 slagen/min), reageert op activiteit (frequentie-adaptieve pacing via activiteitssensor/temperatuursensor), coördineert atrium en ventrikel (AV-synchronisatie). Resultaat: minder duizeligheid, syncope, vermoeidheid, dyspnoe, betere belastbaarheid.

2. Biventriculaire Pacemaker (CRT - Cardiac Resynchronization Therapy)

Bij hartfalen met verlaagde ejectiefractie (HFrEF <35%) en brede QRS-complex (>130-150ms, LBBB). Derde lead naar coronaire sinus (linker ventrikel). Synchroniseert linker en rechter ventrikel → verbetert pompefficiëntie, vermindert symptomen, verlaagt hospitalisaties, verbetert overleving. Vaak gecombineerd met ICD (CRT-D) voor plotselinge hartdood preventie.

3. Diagnostische Functies

Moderne pacemakers registreren: hartslaghistorie, arythmie-episodes (AT/AF), lead-impedantie, batterijstatus, thoracale impedantie (vloeistofstatus), activiteit. Data uitleesbaar bij controles of remote monitoring (CareLink, Home Monitoring) → vroege interventie.

Risico's en Nadelen

Proceduregerelateerd (Peri-operatief)

• Infectie (1-2%, pocket of systeem) → antibiotics, soms explantatie.
• Pneumothorax (1-2%, subclaviaire vene punctie) → thoraxdrain.
• Hematoma, bloeding, zenuwschade (n. phrenicus, plexus brachialis).
• Lead dislocatie (eerste weken) → heroperatie.
• Perforatie hartwand (tamponade) – zeldzaam.
• Allergische reactie op anesthesie/materiaal.

Langdurig

• Elektromagnetische interferentie (EMI):
  • Mobiele telefoon: >15 cm van generator houden, niet in borstzak.
  • Beveiligingssystemen (vliegveld, winkels): normaal passeren, niet stil staan in poort.
  • Medische apparatuur: MRI (alleen MRI-conditional systemen, strikte protocol), electrocauter, lithotripsie, radiotherapie, TENS, diathermie → arts/informatiekaart tonen.
  • Inductieplaten, hooglijnspanning, lasapparatuur: afstand houden.
• Generatorvervanging: Batterijduur 5-15 jaar. Kleine operatie (alleen pocket openen, leads blijven).
• Lead extractie: Bij infectie, breuk, onvoldoende sensing/pacing. Complexe procedure, gespecialiseerde centra.
• Psychosociaal: Angst, lichaamsbeeld, beperkingen sport (contactsporten, zware magnetische velden).

Leven met Pacemaker: Praktische Tips

• Draag altijd pacemaker-pasje/identiteitskaart (type, serienummer, instellingen, arts, noodnummer).
• Informeer alle zorgverleners (tandarts, fysio, radiologie, operatie).
• Regelmatige controles (6-12 maandelijks of remote).
• Sport: ja, na genezing (4-6 wkn). Contactsporten (boksen, rugby) afgeraden. Duiken: overleg arts.
• Reizen: vliegtuig OK, beveiliging informeren, handmatige controle vragen.
• MRI: alleen met MRI-conditional systeem en protocol (cardioloog + radiologie).

Toekomst: Leadloze Pacemakers (Micra, Aveir)

Kleine capsule, direct in rechter ventrikel geïmplanteerd via femorale vene. Geen leads, geen pocket, minder infecties, minder EMI. Momenteel enkelkamer (VVIR), tweekamer in ontwikkeling. Nog niet voor iedereen geschikt.