Wat is premenstruele ischias?

Een zeldzame vorm van endometriose waarbij endometriumweefsel groeit op of aan de ischiadicuszenuw (meestal intrapelvinair, nabij de sacrale plexus). Hormonale cycli laten het weefsel zwellen/bloeden → compressie/irritatie zenuw → cyclische pijn.

Anatomie herinnering

Ischiadicuszenuw (L4-S3) → grootste zenuw lichaam → loopt via foramen infrapiriforme → achter knie → splits in n. tibialis + n. peroneus communis → benen/voeten. Inerviert spieren + gevoel.

Symptomen (cyclisch, premenstrueel → menstruatie)

• Uitstralende pijn: lage rug → bil → achterkant dij → voet/teen.
• Tinteling, gevoelsverlies, zwakte (voethef, teenstrekker).
• Darmklachten: diarree, obstipatie, pijn, opgeblazen gevoel (rectovaginale endometriose).
• Verergering zitlang, buigen, niesen, persen.

Diagnostiek

• Anamnese: cyclisch patroon, menstruatieagenda.
• Neurologisch onderzoek: Lasegue, reflexen, kracht, gevoel.
• MRI bekken (met fat-sat, T2) → goudstandaard: signaalverhoogde laesies op zenuw.
• Laparoscopie (diagnostisch + therapeutisch).

Behandeling

Chirurgisch (definitief)

• Laparoscopische excisie/coagulatie van endometrioseoploft op zenuw (nerve-sparing). Goede resultaten, korte herstel (1-2 wk).
• Laparotomie bij uitgebreide diepe infiltrerende endometriose (DIE). Herstel 6-8 weken.
• Hysterectomie ± BSO alleen bij voltooide kinderwens + uitgebreide adenomyose/ovariumcysten.

Hormonaal (symptomatisch, niet curatief)

• Gecombineerde pil / progestagene (dienogest, norethisteron) → onderdrukking cyclus.
• GnRH-agonisten (leuproreline, gosereline) → medische menopauze (max 6 mnd, add-back therapie).
• Spirale met levonorgestrel (Mirena) → lokaal effect.

Pijnbehandeling

• NSAID's (naproxen, ibuprofen) – start 1-2 dagen vóór verwachte pijn.
• Neuropathisch: gabapentine, pregabaline, amitriptyline.
• TENS, warmte/koude, fysiotherapie (zenuwmobilisatie, core-stabiliteit).

Leven met de aandoening

• Symptoomdagboek (app/kalender) → patronen herkennen.
• Cafeïne/alcohol beperken, beweging (zwemmen, yoga, wandelen).
• Peer support (Endometriose Stichting, Facebook groepen).
• Multidisciplinair: gynaecoloog, pijnspecialist, fysio, psycholoog, dieetist.