Finasteride (Propecia): Wat doet het?

Finasteride 1mg (Propecia) is een **selectieve 5α-reductase type II remmer**. Het blokkeert de omzetting van testosteron (T) naar dihydrotestosteron (DHT) in haarsakkelcellen en prostaat. DHT is de primaire driver van androgene alopecia (mannelijke kaalheid) en benigne prostaathyperplasie (BPH). Effect: ↓ serum DHT ~65-70%, ↑ testosteron ~10-15%. Haargroei/stabilisatie na 3-6 maanden. Effect verdwijnt na stoppen.

Gewichtstoename: Feit of fictie?

• Registratie studies (MERCK, FDA): Gewichtstoename *niet* gerapporteerd als veelvoorkomende bijwerking (>1%). Gemiddeld gewichtsverandering verwaarloosbaar.
• Observationele data / Case reports: Sommige mannen rapporteren toename buikvet/gewicht.
• Mogelijke mechanismen (hypothetisch):
  • Hormonale shift: T ↑, DHT ↓ → veranderde vetverdeling (DHT bevordert viscerale vetopslag? Data contradictorisch).
  • Östrogene effecten: T kan aromatiseren tot estradiol (E2). Lichte ↑ E2 → waterretentie, vetopslag.
  • **Depressie / Stemmingsverandering:** Finasteride kan GABAerge neurosteroïden (allopregnanolone) beïnvloeden → depressie, angst, libidoverlies → minder beweging, meer eten → gewichtstoename. **Iraanse studie (BMC Clin Pharmacol, 2006) bevestigde angst/depressie inductie.**
  • Insulinegevoeligheid: DHT verbetert insulinegevoeligheid; verlaging *kan* theoretisch insulineresistentie verergeren (bewijs zwak).
• Grootschalige cohort studie (Fred Hutchinson, Prostate Cancer Prevention Trial, 7 jaar, finasteride 5mg): Mannen die wél gewichtstoename hadden op finasteride, hadden een **hoger risico op prostaatkanker**. Genetische/omgevingsfactoren kunnen onderliggen aan zowel gewichtstoename als kankerrisico onder finasteride.

Andere belangrijke bijwerkingen (Sexueel, Psychisch, Fysiek)

Bijwerking	Frequentie (1mg)	Opmerkingen
Libidoverlies / Erectiestoornis / Eiaculaatvermindering	2-4% (vs 1-2% placebo)	Meestal herstel na stoppen. **Post-Finasteride Syndrome (PFS):** aanhoudend na stoppen (jaren). Controversieel, erkend door EMA/PRAC (waarschuwing op label), ontkend door Merck/FDA.
Depressie / Angsten / Suïcidale gedachten	<1% (registratie), hoger in surveillance	EMA/PRAC waarschuwing. Screenen op stemmingsklachten.
Gynaecomastie / Pijn / Verandering borstweefsel	Zeldzaam	Vrouwelijke patiënten: absoluut verboden (teratogeen: hypospadie, feminisering mannelijke foetus). Vrouwen mogen tabletten *niet* aanraken (huidabsorptie).
PSA waarde	↓ ~50% na 6-12 mnd	Interpretatie: PSA verdubbelen voor echte waarde. Maskert prostaatkanker detectie.

Praktische adviezen voor gebruikers

1. Baseline: Gewicht, BMI, buikomtrek, PSA, lever/nier, stemming vastleggen.
2. Monitoring: 3-6 maandelijks gewicht, stemming, seksuele functie, PSA (jaarlijks).
3. Leefstijl: Actief bewegen, gezond dieet (Mediterraans), alcohol matigen → bestrijd eventuele gewichtstoename/depressie.
4. Stopcriterium: Ernstige stemmingsklachten, suïcidale gedachten, ernstige seksuele dysfunctie, gynaecomastie, allergie. **Taper niet nodig (geen afhankelijkheid), direct stoppen mogelijk.**
5. Alternatieven: Topicale minoxidil, lage-dosis orale minoxidil (off-label), dutasteride (0.5mg - sterker, meer bijwerkingen), PRP, haartransplantatie.

Conclusie

Finasteride 1mg veroorzaakt **niet direct** significante gewichtstoename bij de meerderheid. Echter, **psychische bijwerkingen (depressie/angst) zijn reëel en ondergerapporteerd** en *kunnen* leiden tot secundaire gewichtstoename. De associatie met prostaatkankerrisico bij degenen die wél aankomen is intrigerend. Patiënten moeten gecounseld worden over *alle* potentiële bijwerkingen (seksueel, psychisch, fysiek), gemonitord worden, en gestopt bij onacceptabele effecten. Vrouwen (vruchtbaar) mogen geen contact hebben met tabletten.