Spijsverteringsklachten zijn vaak aspecifiek, maar een patroon van symptomen wijst op een onderliggende storing. Juiste diagnose is essentieel voor gerichte behandeling.
Hoofdsymptoomclusters
1. Obstipatie: te langzame transit
- Minder dan 3 stoelgangen/week, harde stoel, inspanning, opgeblaasdheid.
- Oorzaken: vezelarm dieet, te weinig drinken/bewegen, medicijnen (opioïden, anticholinergica, Ca-antagonisten, ijzer, antidepressiva), zwangerschap, schildklier, zenuwziektes, darmobstructie.
2. Braken/voel vol: vertraagde maaglediging (gastroparese)
- Onverteerd voedsel uren na eten, snel vol gevoel, misselijkheid, opgeblaasdheid.
- Oorzaken: diabetes (autonome neuropathie), post-virale, medicijnen (GLP-1 agonist, anticholinergica), ziekte van Parkinson, sclerodermie, idiopathisch.
- Verschil met virale gastro-enteritis: terugkerend, geassocieerd met maaltijd, geen koorts.
3. Diarree/malabsorptie: te snelle transit of verteerstoornis
- Osmotische diarree: slecht verteerde suikers (lactose, fructose, sorbitol) → trekken water → explosieve diarree.
- Vetmalabsorptie (steatorroe): lichtgekleurde, vetterige, slecht gassende, zwevende stoel → pancreatineufficientie, celiakië, galwegobstructie, ziekte van Crohn.
- Lactose-intolerantie: chronische diarree, krampen, gas, opgeblaasdheid na zuivel.
4. Ongewild gewichtsverlies: rode vlag
- Bij normaal/verhoogd eetlust → malabsorptie, hypercatabolie (kanker, thyrotoxicose, onbehandelde diabetes, IBD, chronische infectie).
- Kinderen met lactose-intolerantie + melkdieet → groeivertraging.
- Combinatie met diarree, verwardheid, huidafwijkingen → specifieke vitaminedeficiënties (bijv. niacine/B3 → pellagra: dermatitis, dementie, diarree, dood).
Diagnostische aanpak (huisarts → specialist)
- Anamnese + voedingsdagboek (7 dagen).
- Lichamelijk onderzoek (buik, anus, voedingstoestand).
- Bloed: Hb, MCV, ferritine, B12, foliumzuur, TSH, HbA1c, calprotectine, IgA-tTG (celiakië), lever/nieren.
- Stool: calprotectine (IBD vs functioneel), elastase (pancreas), parasieten, cultuur, occult bloed.
- Ademtesten: lactose, fructose, SIBO.
- Endoscopie (gastro/colono) bij alarm symptomaten of leeftijd >50.
Behandeling: gericht op oorzaak
- Dieetadvies (diëtist): lactosevrij, laag-FODMAP, vezelregulatie, enzyme-supplementatie.
- Medicijnherziening (farmacist/arts).
- Onderliggende ziekte behandelen (diabetes, schildklier, IBD, pancreatineufficientie → PERT).
- Prokinetica (metoclopramide, domperidone, prucalopride) bij gastroparese/obstipatie.
- Psychosociale ondersteuning bij functionele stoornissen (PDS, functionele dyspepsie).
Spijsvertering is complex. Een systematische aanpak geeft meer antwoorden dan willekeurige supplementen.
