~20% VS bevolking gebruikt receptgeneesmiddelen non-medisch (NLM). Receptmisbruik = #2 na cannabis, ver voor cocaïne/heroïne/meth. 2000: 43% SEH overdosis bezoeken = receptmisbruik. Beschikbaarheid ↑ (meer recepten, online apotheken). Lijst variërt per statistiek, maar kern blijft stabiel.

1. Hydrocodon (opioïde, Schedule II/III)

Pijnbehandeling. Orale, gesnoven, geïnjecteerd. OxyContin (extended-release) injectie → dodelijk. BW: obstipatie, sedatie, respiratoire depressie, dood.

2. Codeïne (opioïde)

Meest voorgeschreven narcoticum (DEA). Basis voor hydrocodon synthese. Hoestdemping (siroop), combinatie paracetamol/aspirine. BW: respiratoire depressie/arrest, misselijkheid, verwarring, obstipatie, sedatie, coma.

3. Fentanyl (potente opioïde, Schedule II)

Alleen kankerpijn (breakthrough). Transdermaal (pleister), IV, gerookt, gesnoven. Geen foutenmarge: tolerantie → dosisverhoging = dodelijk. Straatnamen: China White, Dance Fever, Murder 8. 50-100x morfine kracht.

4. Morfine (opioïde gold standard)

Zware pijn. BW: oppervlakkige ademhaling, insulten, verwarring, duizeligheid, misselijkheid, obstipatie, geheugenproblemen, slaapstoornissen.

5. Diazepam (Valium®) – benzodiazepine

Angst, alcoholontwenning, spierspanning, insultprofilaxie. Makkelijk verkrijgbaar. Tolerantie in 1 maand. Misbruik: sedatie, ataxie, paradoxale reacties (agressie), geheugenverlies.

6. Alprazolam (Xanax®) – benzodiazepine

Paniek, angst, depressie-geïnduceerde angst. Alcohol → potentiëring. Verslavend. Contra-indicatie: eerdere verslaving. BW: risicogedrag, depressie, hyperactiviteit, duizeligheid, insulten, spiertrillingen, ictus, oligurie.

7. Zolpidem (Ambien®) – Z-drug

Insomnie (inslaap/doorslaap). DEA: matig psychisch/fysiek verslavend. Tolerantie. Plots stoppen → rebound insomnie, angst, insulten.

8. Eszopiclon (Lunesta®) – Z-drug, niet-benzo

Insomnie. Lagere misbruikpotentieel (mechanisme), maar CNS depressief → combinatie met alcohol/opioïden/benzo's = fataal (ademhaling/hart).

9. Methylfenidaat (Ritalin®) – stimulans

ADHD (kinderen), nu populair bij studenten (cognitieve enhancers). Oraal, gesnoven, geïnjecteerd. Onoplosbare vulstoffen → micro-embolien, weefselnecrose. BW: hypertensie, tachycardie, insomnie, anorexie, psychose, verslaving.

10. Amfetamine/dextroamfetamine (Adderall®) – stimulans

ADHD/narcolepsie. 'Studiedrug', 'high'. Al Gore zoon gearresteerd (Adderall, marihuana, Xanax, Valium). Verslaving, psychose, cardiovasculair, groeiremming (kinderen).

Preventie & beleid

• PDMP's (Prescription Drug Monitoring Programs) landelijk
• Voorschrijfrichtlijnen (CDC 2016, 2022 update)
• Onderwijs artsen/patiënten/apothekers
• Naloxon breed beschikbaar
• Medicamenteuze behandeling OUD (MOUD) toegankelijk maken
• Afval/terugname programma's ongebruikte medicijnen

Receptmisbruik is een complexe epidemiologische crisis. Oplossing vereist medische, farmaceutische, juridische en maatschappelijke aanpak – geen enkelzijdig maatwerk.