Elke medicijninname in de zwangerschap vereist een zorgvuldig afwegen van risico's voor de foetus versus voordelen voor de moeder. De FDA-categorisatie (historisch A, B, C, D, X) is vervangen door een narratieve labeling, maar de kern blijft: sommige antihypertensiva zijn veilig, anderen zijn teratogeen of foetotoxisch. Hier is een overzicht van de meest voorkomende veilige opties en hun profielen.

Eerstekeus medicijnen (veelgestelde veiligheid)

Methyldopa (Aldomet®)

• Mechanisme: Centraal werkend (hersenen): verlaagt sympathieke uittrekking → vaatverwijding, lagere hartslag
• Ervaring: >50 jaar gebruik in zwangerschap, grootste veiligheidsdatabase
• Voordelen: Geen negatief effect op uteroplacentaire doorbloeding, geen foetale groeivertraging
• Nadelen: Ziektegevoel, duizeligheid, slaperigheid, depressie, leverfunctiestoornissen (monitoren), reboudhypertensie bij plots stoppen
• Dosering: 250-500 mg 2-3x/daag, titreren tot effect

Labetalol (Trandate®)

• Mechanisme: Gecombineerde α/β-blokker: vaatverwijding + hartslagverlaging
• Voordelen: Snelle werking, weinig effect op uteroplacentaire doorbloeding, goed oraal/IV
• Let op: Astma/COPD (β-blokkade → bronchoconstrictie), hartblok, bradycardie, lever/nierfalen, diabetes (maskert hypoglycemie)
• Dosering: 100-200 mg 2-3x/daag, max 2400 mg/daag

Nifedipine retard (Adalat® retard, generiek)

• Mechanisme: Calciumantagonist: vaatverwijding, geen negatief inotroop effect
• Voordelen: Effectief, goed verdragen, geen effect op hartslag, veilig voor placenta
• Let op: Hoofdpijn, flushing, oedeem enkels, gingivahyperplasie, interacties (CYP3A4)
• Alleen retardvorm! Korts werkende nifedipine → te snelle daling → foetale hypoperfusie

Tweedelijns / specifieke indicaties

Hydralazine (Apresoline®)

• Vasodilatator (direct op vaatsmooth muscle)
• Hoofdzakelijk IV bij acute ernstige hypertensie / pre-eclampsie / eclampsie
• Orale vorm: minder gebruikt, vaker bijwerkingen (hoofdpijn, tachycardie, lupus-achtig syndroom)
• Contra-indicaties: coronaire hartziekte, reumatische hartklepaandoening, nierfalen, CVA-vorgeschiedenis

Andere: niet aanbevolen in zwangerschap

Klasse	Voorbeelden	Reden
ACE-remmers	Enalapril, lisinopril, ramipril	Teratogeen: nierdysplasie, longhypoplasie, schedeldefecten, foetale dood (2e/3e trimester)
Angiotensine-II antagonisten (ARB)	Losartan, valsartan, candesartan	Zelfde risico's als ACE-remmers
Directe renine-remmers	Aliskiren	Onvoldoende data, vermeden
Diuretica (thiazide, loop)	Hydrochlorothiazide, furosemide	Verminderen plasma-volume → uteroplacentaire perfusie ↓, foetale groeivertraging, electrolytestoornissen
Bètablokkers (niet-labetalol)	Atenolol, metoprolol, propranolol	Atenolol: IUGR risico. Overige: minder data, labetalol preferabel

Praktische afspraken

• Vroegtijdig overleg (ideaal *vóór* zwangerschap) met internist/huisarts/gynaecoloog over medicatie-aanpassing
• Niet zomaar stoppen met medicijnen – reboudhypertensie gevaarlijk
• Thuisbloeddrukmeting en urine-eiwitcontrole essentieel
• Dosering aanpassen aan trimesters (vaak hogere doses nodig 2e/3e trimester)
• Postpartum: herbeoordeling, vaak afbouw mogelijk, soms blijvend

De keuze van antihypertensivum in de zwangerschap is maatwerk. Methyldopa en labetalol hebben de langste veiligheidstrack record; nifedipine retard is een uitstekende moderne optie. Nooit zelfmedicatie – altijd onder toezicht van een arts met ervaring in zwangerschapshypertensie.