De 25-hydroxyvitamine D test: gouden standaard voor vitamine D status

Vitamine D status wordt gemeten via de concentratie 25-hydroxyvitamine D [25(OH)D] in serum – de primaire circulerende vorm en beste indicator van totale vitamine D voorraad (huidproductie + dieet + supplementen). De test is geen standaardroutine; vraag er actief om bij bloedafname.

Referentiewaarden en interpretatie

Status	nmol/L	ng/mL	Interpretatie
Ernstig tekort	<27,5	<11	Hoge risico rachitis/osteomalacie, acute supplementatie nodig
Tekort	27,5-50	11-20	Onvoldoende voor botgezondheid, supplementatie geadviseerd
Voldoende (standaard)	50-125	20-50	Adequaat voor botten per meeste richtlijnen
Optimaal (experts)	>75	>30	Gewenst voor extra-skeletale effecten (immuun, kanker, CV)
Hoog	125-400	50-160	Geen toegevoegde waarde, mogelijke risico's bij >125
Toxisch	>400	>160	Hypercalciëmie risico, medische interventie nodig

Let op: Laboratoria hanteren vaak >50 nmol/L als "normaal", maar leidende experts (Bischoff-Ferrari, Endocrine Society) adviseren >75 nmol/L voor optimale gezondheid.

Wie moet getest worden?

Verhoogd risico op tekort:

• Leeftijd >70 jaar (huidproductie ↓ 75%)
• Overgewicht/obesitas (BMI >30: vitamine D vast in vetweefsel)
• Donkere huid (melanine blokkeert UV-B)
• Beperkte zonblootstelling (binnenshuis werk, kleding, zonnebrandcrème)
• Malabsorptie (coeliakie, Crohn, bariatrische chirurgie)
• Medicijnen: corticosteroïden, anticonvulsiva, HIV-medicijnen
• Auto-immuunziektes, osteoporose, chronische pijn
• Zwarte/Aziatische etniciteit (hogere prevalentie tekort)

Actieplan na resultaat

• <27,5 nmol/L: Arts voorschrijft therapie: 50.000 IE vitamine D3 1x/week × 8-12 weken, dan hercontrole
• 27,5-50 nmol/L: Supplementatie 1000-2000 IE/dag, hercontrole na 3 maanden
• 50-75 nmol/L: Overweeg 1000 IE/dag, zeker in winter/risicogroepen
• >75 nmol/L: Geen supplementatie nodig, behoud leefstijl

Testmethoden en betrouwbaarheid

Goedgekeurde methoden (Zerwekh, 2008): radioimmunoassay (RIA), ELISA, chemiluminescentie (CLIA), LC-MS/MS (gouden standaard). LC-MS/MS meet D2 en D3 apart, meest accuraat. Vraag laboratorium welke methode gebruikt wordt.

Veiligheidswaarschuwing

Zelfmedicatie met hoge doses (>4000 IE/dag langdurig) kan hypercalciëmie veroorzaken: nierstenen, vaalkalking, nierschade. Altijd testen vóór en tijdens hoge-dosis therapie.