Beide zijn voedselintoleranties, maar het pathofysiologische mechanisme, de ernst en de lange-termijngevolgen verschillen fundamenteel.

Lactose-intolerantie: Enzymtekort

Fysiologie

Lactose (melksuiker) wordt in de dunne darm gesplitst door lactase in glucose + galactose. Bij lactose-intolerantie is lactase deficiënt (primaire hypolactasie: genetisch, na kindertijd afnemend; secundair: na darmschade). Onverteerde lactose bereikt de dikke darm → bacteriële fermentatie → gas (H₂, CH₄, CO₂) + osmotisch effect → symptomen.

Symptomen (Meestal Milde–Matig)

• Diarree (osmotisch)
• Opgeblazen gevoel, winds
• Buikpijn, krampen
• Misselijkheid (minder frequent)
• Geen permanente darmschade. Symptomen verdwijnen na lactose-uitsluiting.

Glutenintolerantie / Coeliakie: Auto-immuun

Fysiologie

Gluten (eiwit in tarwe, gerst, rogge, spelt) triggert bij genetisch gevoelige personen (HLA-DQ2/DQ8) een auto-immuunreactie die de villi in de dunne darm beschadigt (villous atrofie). Dit leidt tot malabsorptie van voedingsstoffen.

Symptomen (Zeer Variabel)

Gastro-intestinale (vaker bij kinderen):

• Opgezette buik, maagpijn
• Diarree / obstipatie
• Braken
• Gewichtsverlies
• Vette, stinkende stoel (steatorroe)

Extra-intestinale (vaker bij volwassenen):

• Botpijn, gewrichtspijn, osteoporose
• Vermoeidheid, bloedarmoede (Fe/B12/foliumzuur tekort)
• Huiduitslag (dermatitis herpetiformis – pathognomonisch)
• Neurologisch: hoofdpijn, ataxie, neuropathie, epilepsie
• Psychisch: depressie, angst
• Vruchtbaarheid: onvruchtbaarheid, miskramen, amenorroe
• Tandschmeltseldefecten, aftes

Vergelijkingstabel

Kenmerk	Lactose-intolerantie	Coeliakie (Glutenintolerantie)
Mechanisme	Enzymtekort (lactase)	Auto-immuun (anti-TTG, EMA, DGP antilichamen)
Trigger	Lactose (zuivel)	Gluten (tarwe/gerst/rogge/spelt)
Darmschade	Geen	Ja (villous atrofie, Marsh classificatie)
Diagnose	H₂-ademtest, genetisch (LCT -13910 C>T), eliminatiedieet	Serologie (anti-TTG IgA) + duodenale biopten (goudstandaard)
Behandeling	Lactose-arm/vrij dieet; lactase-supplementen	Strikt levenslang glutenvrij dieet (< 20 ppm)
Complicaties bij niet-behandeling	Symptomatisch, geen schade	Osteoporose, onvruchtbaarheid, lymfoom, overige auto-immuun, dood
Prevalentie	Wereldwijd ~68% (variëet per etniciteit)	~1% (veel ongediagnosticeerd)

Belangrijk: Non-Celiac Gluten Sensitivity (NCGS)

Een groep patiënten reageert op gluten zonder coeliakie noch tarweallergie. Symptomen overlappen met IBS. Diagnose = uitsluiting + reactie op heruitdaging. Geen biologisch marker. Behandeling: glutenarm/vrij dieet naar symptoomverlichting.

Conclusie

Lactose-intolerantie is een functionele stoornis zonder schade. Coeliakie is een ernstige auto-immuunziekte met permanente darmschade en systemische risico's bij niet-behandeling. De diagnose coeliakie moet gesteld worden VOÓR start glutenvrij dieet (anders vals-negatieve serologie/biopt). Raadpleeg huisarts/MDL-gastroenteroloog.