Hoe ontstaat toxiciteit?

Vitamine D is vetoplosbaar en wordt in vetweefsel en lever opgeslagen. In tegenstelling tot wateroplosbare vitamines, worden overtollige hoeveelheden niet uitgeplast. Toxiciteit (hypervitaminose D) ontstaat vrijwel uitsluitend door langdurig gebruik van hoge doses supplementen (≥10.000 IE/dag gedurende maanden), niet door zonlicht of voedsel.

Mechanisme: hypercalciëmie

Vitamine D verhoogt calciumabsorptie in de darmen en botresorptie. Te veel vitamine D → te veel calcium in het bloed (hypercalciëmie) → nierstenen, nierschade, verkalking van bloedvaten/hart, spierzwakte, verwardheid.

Symptomen (vroeg → laat)

• Vermoeidheid, prikkelbaarheid, braken, verstopping, verminderde eetlust.
• Spierzwakte, polydipsie, polyurie (nieren kunnen niet meer concentreren).
• Hartritmestoornissen, nierfalen, zachteweefselverkalking.

Veilige grenzen (IOM 2011)

Leeftijd	RDA (IE/dag)	UL (IE/dag)
1–70 jaar	600	4.000
>70 jaar	800	4.000

De exacte drempel voor toxiciteit varieert; blijf onder de UL tenzij een arts hogere doses voorschrijft (bijv. tekortherstel).

Interacties & risicogroepen

• Nierziektes, hyperparathyreoidisme, sarcoïdose, tuberculose, lymfoom → verhoogd risico op hypercalciëmie.
• Medicijnen: digitalis, thiazidediuretica, statines, maagzuurremmers – effecten kunnen versterkt/verzwakt worden.
• Zonlicht geeft nooit toxiciteit (negatieve feedback in huid).

Advies

Meet 25(OH)D in bloed voor supplementatie. Streef naar 50–75 nmol/L. Neem supplementen bij een vetrijke maaltijd voor betere opname. Neem nooit zomaar >4000 IE/dag zonder medische begeleiding.