Senna (Cassia senna/angustifolia) is een krachtig, antrachinonen-bevattend stimulerend laxerend. Kortdurend (≤1 wk) meestal goed verdraagd. Langdurig/misbruik geeft ernstige, deels irreversibele schade.
1. Gastro-intestinale klachten (meest frequent, dosisgerelateerd)
- Buikkrampen, opgeblaasdheid, winderigheid, diarree.
- Minimaliseer: laagste effectieve dosis, voldoende drinken, combineren met demulcenten (gladde iep, marshmallow).
- Bij ernst: stoppen, arts raadplegen.
2. Elektrolytstoornissen (chronisch gebruik)
- Hypokaliëmie (laag kalium) → spierzwakte, verwarring, ileus, hartritmestoornissen (QT-verlenging, arrythmieën).
- Hyponatriëmie, hypomagnesiëmie mogelijk.
- Risicogroepen: ouderen, diuretica-gebruikers, hartfalen, nierfalen, eetstoornissen.
3. Vingerklubbing (acropachy) – teken van chronisch misbruik
- Geassocieerd met anorexia nervosa + senna-misbruik (hoge doses, maandelen).
- Lancet 1981: reversibel na stoppen + herstel gewicht. Maar: Med J Australia letters (2008) twijfelen omkeerbaarheid aan – structurele veranderingen nagelbed mogelijk permanent.
- Pathofysiologie: onbekend (vasculair, neurogene, cytokine-gemedieerd?).
4. Overgevoeligheidsreacties (zeldzaam)
- Astma, rhinoconjunctivitis, contactallergie (PDR for Herbal Medicines).
- Type I (IgE-gemedieerd) en type IV (vertraagde) beschreven.
5. Cathartic colon (anatomische verandering)
- J Clin Gastroenterol 1998: chronisch gebruik (≥3x/wk >1 yr) → verlies haustral plooien op radiografie/colonoscopie.
- Interpretatie: neuronale degeneratie of schade longitudinale spierlaag dikke darm.
- Resultaat: atonische darm, afhankelijkheid, verergerende obstipatie.
Veiligheidsrichtlijnen (EMA, FDA, OTC-label)
- Alleen voor korte termijn obstipatie (max 7-10 dagen).
- Niet bij: darmobstructie, IBD, appendicitis, onbekende buikpijn, uitdroging, elektrolytstoornissen, zwangerschap/lactatie, kinderen <12 yr.
- Voldoende drinken (2 L/dag).
- Combineer niet met andere stimulerende laxantia (cascara, rabarber, ricinusolie).
- Bij medicijngebruik (diuretica, hartmiddelen, corticosteroïden, insuline, litium, digitaleis): alleen op medisch voorschrift.
- Stop bij: hevige pijn, bloed in stoel, duizeligheid, hartkloppingen, geen stoel na 3 dagen gebruik.
Kernboodschap: Senna is een krachtig geneesmiddel, geen onschuldige thee. Gebruik met mate, kennis en respect. Chronisch gebruik schaadt de darm permanent.
