HIV (humaan immunodeficiëntievirus) leidt onbehandeld tot AIDS. Het virus overleeft niet lang buiten het lichaam en overdracht vereist contact met besmette lichaamsvloeistoffen: bloed, sperma, vaginale vocht, moedermelk. Hier zijn de 10 belangrijkste overdrachtswegen, gerangschikt op risico (hoog naar laag), gebaseerd op epidemiologische data.

1. Onbeschermde anale seks (~70% risico per act): Het anale weefsel is kwetsbaar voor scheurtjes, wat directe toegang geeft aan de bloedstroom. Condooms en PrEP verlagen het risico drastisch.
2. Onbeschermde vaginale seks (~62-66% risico): Overdracht via sperma of vaginale vocht door micro-wondjes op penis of slijmvliezen. Condooms zijn zeer effectief.
3. Delen van spuiten/naalden bij intraveneus druggebruik (~30%): Besmet bloed blijft in de naald/kruik. Nooit spuiten delen – ook niet voor receptmedicatie.
4. Van moeder op kind tijdens zwangerschap/bevalling (20-30% zonder behandeling): Antivirale medicatie van de moeder verlaagt dit naar <1-2%.
5. Borstvoeding door HIV-positieve moeder (~14%, met medicatie ~4%): In landen met schone watertoevoer wordt bottle-feeding aangeraden.
6. Orale seks (<5%): Risico bij inname van sperma/vaginale vocht in mond met wondjes, of bloedcontact. Condoom/dam verlaagt risico.
7. Bloedtransfusie (<5% in landen met screening): Strikte donorselectie en testen maken dit in het Westen extreem zeldzaam.
8. Tattooën/piercen (<4% bij hergebruik materiaal): Alleen risico als naalden/inkt niet gesteriliseerd of eenmalig zijn. Kies gecertificeerde studios.
9. Per ongeluk prikken met besmette naald in zorg (<3%): Strikte protocollen (veilige naalden, afvalbakken) maken dit zeldzaam.
10. Sportcontact met bloed (zeer laag): Alleen bij open wonden die niet direct behandeld worden. Direct desinfecteren en afdekken voorkomt overdracht.

Kernboodschap

HIV is goed te voorkomen: gebruik condooms, deel nooit naalden, test regelmatig, en bij risico: start zo spoedig mogelijk PEP (post-expositie profylaxe) binnen 72 uur. Moderne behandeling (ART) maakt de viruslast onmeetbaar en onoverdraagbaar (U=U).