ADHD: neurobiologische basis, niet 'alleen gedrag'

~3-5% schoolkinderen. Kenmerken: onoplettendheid, hyperactiviteit, impulsiviteit (≥6 mnd, ≥2 settings). Neuroimaging: verschillen in prefrontale cortex, striatum, cerebellum. Neurotransmitters: dopamine, noradrenaline, serotonine dysregulatie. Comorbiditeit: ODD, angst, depressie, leerstoornissen.

Standaard medicatie: stimulantia (eerste keus)

• Methylfenidaat (Ritalin®, Concerta®, Medikinet®, Equasym®)
• Dexamfetamine (Tentin®, Elvanse® - lisdexamfetamine)
• Werking: dopamine/noradrenaline heropnameblokkade + vrijgave → verbeterde executive functies, attentie, impulscontrole
• Effect: 70-80% responders. Bijwerkingen: eetlustafname, insomnie, buikpijn, hoofdpijn, groeivertraging (tijdelijk), tics, emotionele flattening, zeldzaam: hallucinaties, cardiovasculaire events (screening!)
• Non-stimulans: atomexetine (Strattera®), guanfacine XR (Intuniv®) – langzamer, andere bijwerkingen (Strattera: zelfmoordgedachte waarschuwing)

Cafeïne: de werelds meest gebruikte psychoactieve stof

• Adenosine receptor antagonist (A1, A2A) → verhoogde dopamine/noradrenaline signalering, verhoogde arousal
• Studies (Leon, 2001; Schechter & Timmons, 1985): cafeïne verbetert aandacht, vermindert hyperactiviteit/impulsiviteit, verbetert planning/executieve functie vs placebo. 600 mg (= 6 kopjes koffie) effectief maar bijwerkingen (angst, onrust, slapeloosheid, tachycardie).
• Lara (2010): <6 kopjes/dag geassocieerd met minder depressie, betere cognitieve prestaties, lager zelfmoordrisico.

Waarom cafeïne geen standaardbehandeling is

Aspect	Stimulantia (MPH/DEX)	Cafeïne
Effectgrootte	Groot, consistent, gedoseerd	Matig, variabel, onvoorspelbaar
Dosering	Gestandaardiseerd, gewichtsgematigd	Geen richtlijnen voor ADHD
Farmacokinetiek	Controleerbare vrijkorting (OROS, XR, lisdexamfetamine)	Snelle piek, korte halfwaarde (3-7u), grote interindividuele variatie
Bijwerkingen	Bekend, beheerbaar, monitorbaar	Angst, slapeloosheid, GI, tachycardie, afhankelijkheid, intrekklachten
Veiligheid kinder	Onderzocht, geregistreerd, cardiovasculaire screening	Niet bestudeerd als chronische ADHD therapie
Regulering	Voorschrift, controles	Vrij verkrijgbaar, geen kwaliteitscontrole dose

Praktische overwegingen

• Cafeïne kan complementair zijn (bijv. ochtend dosis medicatie + middag koffie voor adolescent), maar niet vervangend.
• Energie-/frisdranken met hoge cafeïne + suiker → slecht voor ADHD (glycemische pieken, crash).
• Slapeloosheid door cafeïne verergerdt ADHD-symptomen volgende dag.
• Ouders/behandelend arts: gezamenlijk besluit, geen zelfmedicatie.

Conclusie

Cafeïne heeft enige positieve effecten op ADHD-symptomen, maar mist de consistentie, veiligheidsprofiel, doseringscontrole en evidence-base van geregistreerde medicatie. Het is geen aanbevolen monotherapie. Bespreek behandelopties met uw kinderarts/psychiater.