Chronische colitis verwijst naar langdurige ontsteking van de dikke darm. De twee hoofdvormen zijn colitis ulcerosa (CU) en de ziekte van Crohn, samen Inflammatoire Darmaandoeningen (IBD). Hoewel ze overlappende symptomen vertonen, zijn er cruciale verschillen in lokalisatie, pathologie en behandeling.

Belangrijkste verschillen

Kenmerk	Colitis Ulcerosa	Ziekte van Crohn
Lokalisatie	Alleen dikke darm + rectum (continu, vanaf rectum)	Heel GI-traktus mogelijk (mond tot anus), meest terminale ileum + caecum (discontinu, "skip lesions")
Diepte ontsteking	Alleen mucosa/submucosa	Transmuraal (alle lagen wand)
Histologie	Crypt abscessen, gobletceldepletie, geen granulomen	Granulomen (in ~50%), fissurende ulcères, fibrose
Perianaal	Zeldzaam	Vaak (fistels, fissuren, abcessen)
Roken	Beschermend (rar)	Risicofactor

Gemeenschappelijke symptomen

• Diarree (vaak bloedig bij CU, waterig bij Crohn)
• Buikkrampen, tenesmus
• Gewichtsverlies, vermoeidheid, anemie
• Fever bij flares
• Extra-intestinale manifestaties (allebei): artritis, erythema nodosum, pyoderma gangrenosum, uveïtis, PSC (meer bij CU).

Complicaties

Crohn-specifiek

• Strikturen → obstructie
• Fistels (enterocutaan, enterovesicaal, enterovaginaal, perianaal)
• Abcessen
• Hoger darmkankerrisico (na 8-10 yr ziekte, uitgebreide colitis)

CU-specifiek

• Toxisch megacolon (acute dilatatie, sepsis)
• Perforatie
• Hoog kankerrisico na 10 yr uitgebreide colitis (surveillance colonoscopie 1-2 jr)

Behandeling (stapgewijs, beiderziektes)

1. 5-ASA (mesalazine): eerstelijns bij milde-matige CU (topicaal + oraal). Minder effectief bij Crohn.
2. Corticosteroïden (prednison, budesonide): inductie remissie flares. Niet voor onderhoud.
3. Immuunmodulatoren (azathioprine, 6-MP, methotrexaat): steroïdsparend, onderhoud remissie.
4. Biologica (anti-TNF: infliximab, adalimumab; anti-integrine: vedolizumab; anti-IL12/23: ustekinumab): matig-zwaar, refactaire ziekte.
5. JAK-remmer (tofacitinib, upadacitinib, filgotinib): oraal, voor CU (en Crohn).
6. Antibiotica: bij Crohn met abces/fistel (metronidazol, ciprofloxacine).

Chirurgie

• CU: Curatief: proctocolectomie met ileo-anale pouch (J-pouch) of definitieve ileostomie. ~20-30% uiteindelijk.
• Crohn: Niet curatief (recidief aan anastomose). Alleen voor complicaties (obstructie, perforatie, refractaire fistels, dysplasie). Intestinabehoudend (strikturoplastiek, beperkte resectie).

Voeding & levensstijl

Dieetadvies individueel (voedingsdagboek). Bij Crohn: voedingsondersteuning cruciaal (malabsorptie). Roken stoppen (essentieel bij Crohn). Psychosociale ondersteuning (IBD verhoogd risico Angst/depressie).