Belangrijk: Gordelroos heeft GEEN incubatietijd

Gordelroos wordt veroorzaakt door **heractivering** van het varicella-zoster virus (VZV) dat al decennialang latend aanwezig is in de zenuwganglia (na waterpokken, meestal kindertijd). Er is dus **geen nieuwe besmetting** en dus **geen incubatietijd**.

Wat wel relevant is: Besmettelijkheid & Waterpokken Risico

• Gordelroospatiënt is besmettelijk voor **anderen die nog geen waterpokken hadden** (of niet gevaccineerd).
• Besmettelijk vanaf verschijnen vesikels tot **alle vesikels gekorst zijn** (meestal 7-10 dagen).
• Besmetting loopt via direct contact met vesikelsvocht / druppelinfectie.
• De besmette persoon krijgt **waterpokken (varicella)**, niet gordelroos. Incubatietijd waterpokken: **14-21 dagen** (gem. 14-16 dagen).

Symptomen gordelroos

• Prodromale fase (1-5 dagen): pijn, brandend, jeuk, gevoeligheid in één dermatoom (meestal thoracaal of trigeminus).
• Uitslag: rode basis met gegroepeerde vesikels (vochtblaasjes) op één zijde van de midline.
• Vesikels → pusten → korstjes (7-10 dagen).
• Pijn: neuropathisch, kan aanhouden na genezing (postherpetische neuralgie, PHN).
• Complicaties: oculaire betrokkenheid (herpes zoster ophthalmicus → blindheid risico), zenuwpijn, motorische parese, encefalitis, ziekte van Ramsay Hunt (gezichtsparese, gehoorverlies).

Behandeling: Tijd is cruciaal

• Antivirale middelen (start <72u na uitslag!): Valaciclovir 1000mg 3x/dag 7 dagen (of aciclovir 800mg 5x/dag, famciclovir 500mg 3x/dag). Verkort ziekteverloop, verlaagt risico PHN.
• Pijnstilling: Paracetamol + NSAID → bij neuropathische pijn: gabapentine/pregabaline, TCA (amitriptyline), SNRI (duloxetine). Topicaal: lidocaïne 5% pleister, capsaïcine 0,075%.
• Corticosteroïden: Controversieel, soms bij ernstige inflammatie / oculair (specialist).
• Zorg voor huid: Zacht reinigen, drogen, losse kleding, geen plassen/prikken.

Preventie: Vaccinatie

• Shingrix (recombinant, adjuvanteerd): 2 doses (0, 2-6 mnd). Effectiviteit >90% (ook bij ouderen/gecompromitteerd). **Aanbevolen vanaf 50j** (NL: 60j in RVP, 50j eigen risico). Ook na eerdere gordelroos / Zostavax.
• Zostavax (levend geattenueerd): Ouder, minder effectief (~50%), contra-indicatie bij immuungecompromitteerd. Wordt uitgefaseerd.
• Varicella vaccin (varivax): Kinderen/volwassenen zonder waterpokkenhistorie. 2 doses. Voorkomt primair VZV → geen latente infectie → geen gordelroos later.

Wanneer direct naar huisarts / oogarts / neurolog?

• Uitslag in gezicht (vooral oog/neus/vlier) → **acute oogarts** (dagelijks controle).
• Immuungecompromitteerd (chemo, HIV, biologica, hoge dosis prednison) → IV aciclovir, ziekenhuis.
• Ernstige pijn, verwardheid, motorische uitval, gehoorverlies, vestibulaire klachten.
• Uitslag over midline heen / generaliseerd → differentiaal: varicella, medicijnuitslag, HSV.

Gordelroos is geen kwestie van incubatie, maar van reactivatie. Vroege antivirale therapie (<72u) is de sleutel tot minder pijn en complicaties. Vaccinatie (Shingrix) is de beste preventie.