Urzuur en purines: de basis
Urzuur is het afbraakproduct van purines (in voedsel en eigen celomvang). Normaal wordt het via de nieren uitgeplast. Bij te hoge Spiegel (hyperuricemie) kunnen urzuurkristallen in gewrichten neerdalen → jicht (acute, extreme pijn, rode, zwellende, warme gewricht, vaak grote teen). Ook nierstenen risico.
Groenten met hoge purinegehalte (beperken tot max 2 porties/week)
- Paddenstoelen (alle soorten)
- Asperges
- Spinazie
- Bloemkool
- Peulvruchten: bonen (bruin, wit, kidney), erwten, linzen, kikkererwten, sojabonen
Portie = 100g rauw of 50g gekookt.
Groenten met matige purines (matig, 3-4x/week OK)
- Broccoli, spruitjes, roodkool, witte kool, boerenkool
- Prei, uien, knoflook
- Paprika, tomaten, aubergine, courgette
- Aardappelen, zoete aardappelen
Groenten met lage purines (vrij, aanbevolen 3+ porties/dag)
- Wortelen, komkommers, selderij, radijzen
- IJsbergsla, romaine, spinazie (rauw lager dan gekookt!)
- Groene bonen, snijbonen
- Pompoen, butternut
- Knoflook, uien (ook anti-inflammatoir)
Groenten die urzuur kunnen VERLAGEN (vitamine C rijk)
Vitamine C verhoogt urzuuruit scheiding nieren.
- Rode paprika (hoogste vit C)
- Broccoli, spruitjes, bloemkool (ook purines, maar netto positief door vit C)
- Tomaten, aardappelen, zoete aardappelen
- Kruisbessen, kiwi, aardbei, sinaasappel, grapefruit (fruit)
Dieetadvies: meer dan alleen groenten
- Vlees/vis/gevogelte: Hoofd bron purines. Beperk tot 100-150g/dag. Geen organen (lever, nieren), wild, sardines, ansjovis, hersenen.
- Alcohol: Bier (guanine), sterke drank → verhoogt urzuur & verlaagt uitscheiding. Wijn matig. Alcoholvrij is best.
- Fructose / zoetstoffen: Frisdranken, sappen, zoete snacks → verhogen urzuur.
- Water: 2-3L/dag → flush urzuur, voorkom nierstenen.
- Melkproducten (magere): Melk, kwark, yoghurt → lactalbumine verlaagt urzuur.
- Vitamine C supplement (500-1000mg/dag): Kan urzuur 0,5 mg/dL verlagen. Overleg arts (nierstenen risico oxalaat).
- Koffie (gefilterd): 3-4 koppen/dag geassocieerd met lagere urzuur (mechanisme onduidelijk).
Medicatie bij jicht (naast dieet)
- Acute aanval: NSAID (naproxen, indometacine), colchicine, corticosteroïden.
- Profylaxe (na 1e aanval of tophi/nierstenen): Allopurinol (1e keus), febuxostat. Doel urzuur <0,36 mmol/L (<6 mg/dL). Langzaam opbouwen, colchicine profylaxe eerste 6 mnd.
Conclusie
Groenten zijn niet de vijand. Alleen enkele hoog-purine groenten/peulvruchten beperken. Juist veel lage-purine groenten + vitamine C rijk groenten/fruit + voldoende water + melkproducten + alcoholvrij is de beste strategie. Dieet alleen voldoende bij milde hyperuricemie; bij jicht/steennodig medicatie.
