De cijfers spreken voor zich

• ~25% middelbarescholieren rookt (VS data, vergelijkbaar NL)
• 8% gebruikt rookloze tabak (snus, kauwtabak, e-sigaret)
• 30% van jong rokers blijft roken → vroege sterfte (tabaksgerelateerd)
• Roken = #1 voorkombare doodsoorzaak VS (en NL)

Waarom beginnen jongeren?

• Identiteitsontwikkeling: volwassener lijken, opstand tegen ouders
• Groepsdruk: 'iedereen doet het', gehören
• Media / influencers / reclame (ondanks verbod: product placement, social media)
• Nieuwsgierigheid, stressafbouw, gewichtscontrole (meisjes)
• Genetische vatbaarheid voor verslaving

Gezondheidsschade: breder dan longkanker

• Longkanker: 90% door roken (meest dodelijke kanker ♂/♀)
• Hart-/vaatziekten: atherosclerose, infarct, beroerte, PAD
• Overige kankers: keel, slokdarm, blaas, nier, pancreas, maag, borst, cervix, acute myeloïde leukemie
• Longziektes: COPD, emphyseem, pneumonie, astmaverergering
• Reproductief: laag geboortegewicht, SIDS, vruchtbaarheidsproblemen, erectiestoornissen
• Oral: parodontitis, tandverlies, mondkanker
• Huid: vroege veroudering, rimpels, wondgenezingstoornissen

Nicotineverslaving: de valkuil

• Nicotine bereikt hersenen in 10 seconden → dopamine-piek in nucleus accumbens → beloningssysteem
• Effect vervaagt snel → volgende sigaret (craving)
• Intrekklachten: irritabiliteit, angst, concentratieproblemen, verhoogde eetlust, slaapstoornissen, hoofdpijn
• Jonker beginnen = moeilijker stoppen. Hersenen nog in ontwikkeling (prefrontale cortex tot ~25 jr) → grotere gevoeligheid voor verslavingsneurobiologie.

Preventie: wat werkt (evidence-based)

1. Ouderbetrokkenheid: duidelijke anti-rooknormen, monitoren, goed voorbeeld (ouders stoppen!)
2. Schoolbeleid: rookvrije campus, educatie, handhaving
3. Prijsbeleid: verhoging accijnzen = effectiefste maatregel (vooral jongeren prijsgevoelig)
4. Reclameverbod & plain packaging: verlaagt aantrekkelijkheid
5. Leeftijdscontrole: strikte handhaving 18+ (mystery guest checks)
6. E-sigaretten / vapen: geen veilige alternatief, gateway naar roken, nicotineslavernij. Reguleer als tabaksproduct.
7. Cessatie-ondersteuning: laagdrempelig, gratis (rookvrij.nl, huisarts, GGZ), combinatie gedragstherapie + medicatie (NRT, varenicline, cytisine)

Gesprek met uw kind

• Niet prediken, maar luisteren (motivational interviewing)
• Feiten delen (geen angstmakery)
• Korte-termijn effecten benadrukken (geur, tandverkleuring, conditie, geld) – jongeren leven in 'nu'
• Ondersteuning bieden bij stoppen, geen straffen