Een "geblazen ader" is een complicatie van intraveneuze toediening waarbij de canule de vene doorstikt of uittreedt, waardoor infuusvloeistof in het omringende weefsel komt (infiltratie) of – bij vesicante/irritante middelen – weefselschade veroorzaakt (extravasatie). Snelle herkenning en handelen beperkt schade.
Herkenning
- Zwelling rond invoegplaats (vaak snelle toename)
- Pijn, brandend gevoel, spanningsgevoel (patiënt klacht)
- Roodheid, bleekheid, blauw
- Koelheid van het ledemaat distaal
- Geen terugloop bloed in slang, infuus loopt niet/vloeit moeilijk
- Huidblaren, ulceratie, nekrose (extravasatie, later stadium)
Directe actie (bij verdenking)
- Stop infuus direct.
- Canule niet direct verwijderen bij extravasatie (kan dienen voor aspiratie/antidot). Bij eenvoudige infiltratie: verwijder na stoppen.
- Eleveer ledemaat.
- Compressie: Lichte druk op plaats (niet afbinden).
- Koude of warme compressen:
- Koud (ijspak in doek) voor meeste infiltratie/vesicanten (vasoconstrictie, pijnverlichting, beperk diffusie).
- Warm voor vinca-alkaloïden, extravasatie van sommige middelen (vasodilatatie, diffusie) – alleen per protocol/farmacist.
- Fotografeer plaats (tijd, omvang).
- Meld aan arts/verpleegkundig specialist/chemotherapieverpleegkundige.
- Documenteer in patiëntendossier (middel, volume, tijd, acties, patiëntklachten).
Specifieke antidota bij extravasatie vesicanten (volgens lokaal protocol/farmacist)
- Antracyclinen (doxorubicine, epirubicine): Dexrazoxaan (Savene) IV binnen 6u (ideaal <3u). Koude compressen.
- Vinca-alkaloïden (vincristine, vinblastine): Hyaluronidase 150-1500 IE s.c. rond infiltratiegebied. Warme compressen.
- Taxanen (paclitaxel, docetaxel): Hyaluronidase, koude compressen.
- Overige irritanten (fosfaten, calcium, hoge osmolariteit, vasopressoren, NaHCO3): Hyaluronidase, fysiolologische zout oplossing flush, koude compressen.
Opvolging
- Controleer neurovasculaire status (puls, sensatie, motoriek, capillair vultijd, temperatuur) 2-4 uurlijkse eerste 24u.
- Plastische chirurgie consult bij dreigende nekrose/compartmentsyndroom.
- Wondverzorging bij ulceratie/nekrose (hydrogel, alginate, eventueel debridement/huidtransplantatie).
- Antibiotica alleen bij bewijs van infectie (niet profylactisch).
Preventie
- Goede veneuze toegang (echogestuurd bij moeilijke vene)
- Gebruik kleinste mogelijke canule (22-24G)
- Vaste fixatie, zichtbare invoegplaats
- Continue monitoring (infusiepomp met drukmonitoring, verpleegkundige checks 1-2u)
- Vesicanten: centrale lijn (PICC, Port-a-Cath) waar mogelijk
- Patiëntinstructie: melden pijn/zwelling/verandering
