Geheugentypes

Declaratief (feiten/gebeurtenissen) vs. procedureel (vaardigheden, bv. fietsen). Kortetermijn-declaratief geheugen meest gevoelig voor medicijnen. Bijwerkingen meestal omkeerbaar, maar langdurig gebruik → permanente schade mogelijk.

Angstmedicijnen (benzodiazepines)

Alprazolam (Xanax), diazepam (Valium). Versterken GABA → vertragen neurologische functies, geheugen inbegrepen. Xanax oorspronkelijk slaapmiddel, nu angst. Valium: spierontspanner, anticonvulsivum, angst. Bewijs: Consciousness and Cognition (2002).

Slaappillen (imidazopyridines)

Zolpidem (Ambien), zopiclon, zaleplon. Ook via GABA-receptor, ander mechanisme, zelfde resultaat: vertraagde hersenfuncties. Ambien: meest voorgeschreven. Risico's: ernstige amnesie, slaapeten, zombie-gedrag (J Clin Sleep Med 2007).

Anesthesie-inducerende middelen

Barbituraten, etomidaat, propofol, ketamine. Hoge doses: bewusteloosheid, pijnverlichting. Lage doses: sedatie. Meesten versterken GABA; anderen binden NMDA-receptor zonder stimulatie → vertraagde neuronsignalen. Beiden → cognitieve achteruitgang (Nature Neuroscience 2002).

Cholesterolverlagers (statines)

Remmen LDL-synthese, verhogen LDL-opname. Vernauwde hersenvaten → cognitieve problemen. Maar: casestudies wijzen op versnelde dementieprogressie. Onenigheid onder onderzoekers (Neurology Today).

Straatdrugs

Onzuiver: additieven schaden cognitie. Actieve stoffen: kalmerende middelen (benzodiazepines, opioïden: heroïne, morfine, codeïne) → vertraging. Stimulerende middelen (amfetamines, cocaïne, ecstasy) → verhoogde dopamine/serotonine/noradrenaline → cognitieve stoornissen door tolerantie (J Psychopharmacol 2010).