Wanneer kies je voor niet-stimulerende medicatie?

Stimulantia (methylfenidaat, amfetamines) zijn 1e keus voor ADHD, maar niet iedereen verraadt ze goed (bijwerkingen, hartrisico, angst, verslavingsgeschiedenis, voorkeur). Niet-stimulantia bieden een alternatief – vaak met ander bijwerkingenprofiel.

1. Atomoxetine (Strattera) – enige FDA-goedgekeurde niet-stimulans voor ADHD

• SNRI: selectieve noradrenaline-heropnameremmer
• Werkt op noradrenaline (niet dopamine) → verbetert aandacht, impulscontrole
• Effect na 2-4 weken (niet acute)
• 24 uur werkzaam – 1x/daag dosering
• Minder eetlustverlies, insomnia, groeivertraging dan stimulantia
• Geschikt voor ADHD + depressie/angst (antidepressieve eigenschap)
• Minder effectief voor hyperactiviteit dan stimulantia
• Bijwerkingen: misselijkheid, slaperigheid, hoofdpijn, stemmingswisselingen, leverenzymenverhoging (monitoren)

2. Andere antidepressiva (off-label)

3. Selegiline (MAO-B remmer)

• Standaard voor Parkinson; pilotstudies: verbetering leren/gedrag bij ernstige ADHD kinderen (5mg 2x/dag)
• Minder bestudeerd bij volwassenen
• Dieetrestricties (tyramine) bij hogere doses – niet bij lage doses voor ADHD
• Interacties met SSRI/SNRI/tricyclica/opioïden → serotoninesyndroom risico

4. Antihypertensiva (α-2 agonistonisten)

• Guanfacine XR (Intuniv): oorspronkelijk voor hypertensie; FDA-goedgekeurd voor ADHD (6-17 yr, off-label volwassenen)
• Clonidine XR (Kapvay): idem
• Werken via prefrontale cortex α-2 receptoren → verbeteren werkgheugen, impulscontrole, emotieregulatie
• Hoofdzakelijk voor hyperactiviteit, agressie, tics, slaapproblemen
• Bijwerkingen: sedatie, hypotensie, bradycardie, monddroogte, rebound-hypertensie bij abrupte stop
• Zelden bestudeerd bij volwassenen – off-label gebruik

5. Stemmingsstabilisatoren & anticonvulsiva

• Lithium, valproaat, carbamazepine, lamotrigine
• Gebruikt bij bipolaire stoornis + ADHD (comorbiditeit)
• Kunnen prikkelbaarheid, stemmingsschommelingen, impulsiviteit helpen
• Geen 1e keus voor 'pure' ADHD – bewijs onvoldoende
• Vereisen monitoring (lithiumspiegel, lever, nieren, bloedbeeld, teratogeniteit)

Keuzestrategie in de praktijk

1. Eerst stimulans proberen (tenzij contra-indicatie)
2. Bij ontoereikend effect / onverdraagbare bijwerkingen / contra-indicatie → atomoxetine of guanfacine XR
3. Bij comorbid depressie/angst → bupropion of venlafaxine + stimulans/atomoxetine
4. Bij comorbid bipolariteit → stemmingstabilisator EERST, dan ADHD-medicatie
5. Bij tics/Tourette → guanfacine/clonidine XR of atomoxetine (stimulantia kunnen tics verergeren)
6. Altijd: specialist (psychiater/kinderpsychiater/neurolog) begeleiding

Conclusie

Niet-stimulantia zijn waardevolle opties in het ADHD-behandelarssen – niet als 2e keus na falen, maar als geïnformeerde keuze op basis van profiel, comorbiditeit, voorkeur. Werk samen met je behandelaar voor het beste resultaat.