Het zenuwstelsel: een kwetsbaar netwerk
Het zenuwstelsel (centraal: hersenen/ruggenmerg; perifeer: zenuwen) regelt alle lichaamsfuncties. Storingen op elk niveau geven uiteenlopende klachten. Hoofdcategorieën oorzaken:
1. Infecties
- Gordelroos (herpes zoster): reactivatie varicella-zoster virus in dorsale wortelganglia → zenuwpijn (neuralgie), uitslag dermatomaal
- Lyme-ziekte (Borrelia): neuroborreliose (meningitis, radiculoneuritis, bellse parese)
- HIV: opportunistische infecties, vacuolaire myelopathie, perifere neuropathie
- Lepra (Mycobacterium leprae): perifere zenuwschade → gevoelsverlies, deformaties
2. Trauma
- Whiplash, sportblessures, vallen, verkeersongevallen
- Ischias: compressie ischiadicuszenuw door hernia, fractuurfragmenten, wervelinstabiliteit
- Plexus braquialis letsel (motorrijders, vallen op schouder)
- Hoofdtrauma: diffuse axonale schade, contusies
3. Auto-immuunziektes
- Multiple sclerose: demyelinisatie CNS → relapserend/remitterend of progressief
- Guillain-Barré syndroom: acute inflammatoire demyeliniserende polyneuropathie (AIDP) – post-infectieus
- CIDP: chronische variant GBS
- Myasthenia gravis: antistoffen tegen acetylcholinereceptoren → fluctuerende zwakte
- Vasculitis (bv. PAN, Churg-Strauss): zenuwischaemie door vatenontsteking
4. Genetische aandoeningen
- Spinale muskelatrofie (SMA): SMN1 mutatie → motorneuron degeneratie
- Huntington-chorea: HTT CAG-repeat expansie → choree, dementie, psychiatrie
- Tay-Sachs: hexosaminidase A deficiëntie → GM2-opslag → neurodegeneratie
- Charcot-Marie-Tooth: perifeer zenuw (myeline/axon)
- Friedreich ataxie: frataxine deficiëntie → spinocerebellaire degeneratie
5. Medicijngeïnduceerd (secundair Parkinsonisme)
- Dopamine-antagonisten: haloperidol, risperidon, metoclopramide, prochlorperazine
- Calciumkanalblokkers (cinnarizine, flunarizine)
- Lithium, valproaat, amiodaron
- Meestal reversibel na staken (maar niet altijd)
6. Overige oorzaken
- Toxinen: lood, kwik, arseen, alcohol (perifeer + centraal)
- Vitaminedeficiënties: B12 (subacute gecombineerde degeneratie), B1 (Wernicke-Korsakoff), E, foliumzuur
- Metabolisch: diabetes (perifere neuropathie), uremie, hypothyreoïdie
- Neoplastisch: paraneoplastische syndromen, compressie tumor
- Vasculair: CVA, TIA, spinale ischaemie
