Basisprincipes operante conditionering
- Positieve versterking: beloning toevoegen (plezier, geld, lof) na gewenst gedrag (niet roken).
- Negatieve versterking: onprettig stimulus wegnemen (stress, schuldgevoel) na gewenst gedrag.
- Positieve straf: onprettig stimulus toevoegen (pijn, boete) na ongewenst gedrag (roken).
- Negatieve straf: plezierig stimulus wegnemen (privileges, geld) na ongewenst gedrag.
Consistentie & onmiddellijkheid zijn cruciaal. Intervalversterking (soms belonen) werkt slechter dan continue (elke keer) in beginfase.
Praktische technieken
1. Contingentiecontract (met buddy)
- Afspraak met partner/vriend: je stelt geld beschikbaar (bijv. €100).
- Elke rookvrije week → €20 terug + compliment.
- Roken? Geen geld die week, of buddy houdt bedrag.
- Contract schriftelijk, getekend.
2. Zelfbeloningssysteem
- Dagelijks: 's avonds evaluatie. Geen rook? → beloning (serie kijken, lekkere thee, wandeling, €5 in spaarpot).
- Roken? → geen beloning die dag, eventueel boete (€5 aan goed doel).
- App/kalender bijhouden (streak teller).
3. Zelfstraf (aversief)
- Elastiekje om pols. Bij roken: scherp loslaten (pijn). Koppelt roken aan onprettig gevoel.
- Negatieve straf: 24u geen muziek/telefoon/TV na roken.
Combinatie met evidence-based stopmethoden
Operante conditionering = hulpmiddel, geen vervanging voor:
- NRT / Varenicline / Bupropion
- Gedragstherapie (CBT)
- Professionele begeleiding (rokenstopadviseur)
Let op
- Straf mag nooit fysiek schadelijk/ernstig zijn.
- Focus op versterking van niet-roken (positiever) dan op straf voor roken.
- Terugval = leerproces, niet mislukking. Contract/herstelplan activeren.
