Fibromyalgie en spierspanning

Fibromyalgie (FM) kenmerkt zich door wijdverspreide chronische pijn, vermoeidheid, slaapstoornissen en cognitieve klachten. Spierspanning, triggerpoints en myofasciale pijn zijn veelvoorkomend. Spierontspanners (centraal werkzame) kunnen symptomatische verlichting bieden, maar genezen de onderliggende ziekte niet.

Veelvoorgeschreven spierontspanners (off-label voor FM)

Geneesmiddel (merk)	Werkingsmechanisme	Gewone dosering	Hoofdbijwerkingen	Opmerkingen
Cyclobenzaprine (Flexeril®)	Centraal α2-agonist, vermindert spiertonus via breinstam; structureel verwant aan tricyclische antidepressiva	5–10 mg 1–3x daags, max 30 mg/dag; meestal 's nachts	Slaperigheid, droge mond, duizeligheid, constipatie, wazig zien, gewichtstoename	Max 2–3 weken (geen bewijs langdurig); anticholinerg; voorzichtig bij ouderen, glaucoom, prostaat
Carisoprodol (Soma®)	Metabole product (meprobamaat) heeft anxiolytische/spierontspannende werking; GABA-erg	250–350 mg 3x daags + 1x slapen	Slaperigheid, duizeligheid, hoofdpijn, tachycardie, blozen, tremor, zelden toevallen	Verslavingsrisico (Schedule IV VS); niet >2–3 weken; metaboliet meprobamaat verslavend
Orfenadrine (Norflex®)	Anticholinerg, centraal spierontspanner; ook NMDA-antagonist	100 mg 2x daags (ER) of 50 mg 3x daags	Droge mond, duizeligheid, nervositeit, hoofdpijn, wazig zien, urineretentie, mydriasis	Langere behandeling mogelijk; anticholinerg belasting; voorzichtig bij ouderen
Tizanidine (Zanaflex®)	α2-agonist (clonidine-achtig), vermindert spastisiteit/spiertonus	Start 2–4 mg 's nachts, opbouwen tot 8–12 mg/dag verdeeld, max 36 mg/dag	Slaperigheid (50%), hypotensie, droge mond, wazig zien, constipatie, AST/ALT stijging	CYP1A2-substraat; sterke interactie met ciprofloxacine, fluvoxamine (contra-indicatie); levermonitoring

Keuzecriteria & praktische aanbevelingen

1. Eerste keuze: Cyclobenzaprine (beste bewijs bij FM, laagste kosten, eenmalig 's nachts verbetert slaap).
2. Bij spastisiteit/spasticiteit: Tizanidine (effectiever, maar meer monitoring).
3. Bij angst/spaning gedomineerd: Orfenadrine of lage dosis cyclobenzaprine.
4. Vermijd: Carisoprodol (verslaving), benzodiazepines (verslaving, toleratie, valrisico).
5. Altijd combineren met: bewegingstherapie, CBT, slaaphygiëne, pijneducatie, eventueel duloxetine/pregabaline (eerste lijn FM).

Monitoring & veiligheid

• Nier/leverfunctie, bloeddruk, hartritme (tizanidine), bloedbeeld (zeldzaam).
• Valpreventie bij ouderen (slaperigheid, duizeligheid, hypotensie).
• Afbouw bij stoppen (vooral tizanidine, cyclobenzaprine) om rebound-spanning/ontwenning te voorkomen.

Conclusie

Spierontspanners hebben een plaats in de symptomatische behandeling van fibromyalgie, maar zijn geen eerste-lijnsmonotherapie. Cyclobenzaprine 's nachts is meest evidence-based en veilig. Tizanidine is krachtiger maar vereist monitoring. Carisoprodol en benzodiazepines zijn te risicovol. Bespreek altijd met uw reumatoloog/huisarts; integreer in multidisciplinaire behandelplanning.