Spiertrekking (muscle strain) – wat gebeurt er?
Een spiertrekking is een beschadiging van spiervezelbundels door overbelasting of traumatische overstretching. Graden:
- Graad I: Microscopische scheurtjes, milde pijn, minimale krachtsverlies.
- Graad II: Gedeeltelijke scheuring, matige pijn, zwelling, blaasje, functionele beperking.
- Graad III: Complete scheuring (ruptuur), intense pijn, onmogelijkheid tot actieve beweging, tastbare defect.
De gouden regel: EERST IJS, DAN WARMTE
De volgorde is cruciaal. Ijs in de acute fase (0-72 uur) beperkt schade. Warmte in de herstelfase (na 72 uur) bevordert herstel.
Fase 1: Acute fase (0-72 uur) – IJS (Cryotherapie)
- Doel: Vasoconstrictie → vermindert bloedstroom, zwelling, inflammatie, pijn, metabolisme → beperkt secundaire weefselschade.
- Methode: IJspak / ijskruik / bevroren peen / ijsbad (10-15°C). Nooit direct op huid – handdoek/tussendoek.
- Duur: **10-15 minuten per sessie**, max 20 min. Herhalen elke 1-2 uur de eerste dag, daarna 3-4x/dag.
- Contra-indicaties: Koudovergevoeligheid (Raynaud, cryoglobulinemie), slechte circulatie (PAD, diabetes), open wond, zenuwcompressie gebied.
Fase 2: Subacute/herstelfase (na 72 uur, of na acute inflammatie) – WARMTE (Thermotherapie)
- Doel: Vasodilatatie → verhoogde bloedstroom → zuurstof/voedingstoffen aanbrengen, afvalstoffen afvoeren, spieren ontspannen, stijfheid verminderen, extensibiliteit verhogen.
- Methode: Warm waterfles, warmtezakje (cherry pits, gel), warme douche/bad, infraroodlamp, warmtepleisters (diepwerkend).
- Duur: **15-20 minuten per sessie**, 3-4x/dag.
- Contra-indicaties: Acute inflammatie (rood, warm, gezwollen), infectie, maligne tumoren, trombose, zenuwschade (verminderd gevoel → brandwondrisico).
Geavanceerd protocol: Contrasttherapie (wisselen ijs/warmte)
Vanaf dag 3-5 (subacute fase), bij persistente zwelling/stijfheid:
- Start met **IJS: 1-2 minuten** (vasoconstrictie).
- Direct **WARMTE: 3-4 minuten** (vasodilatatie).
- Herhaal cyclus **3-4 keer**.
- Eindig **ALTID met IJS (1-2 min)** om reactieve vasodilatatie/zwelling te voorkomen.
- Totaal: 15-20 minuten. 2-3x/dag.
Mechanisme: "Pomp-effect" – herhaalde vasoconstrictie/vasodilatatie verhoogt circulatie, drainage van inflammatoire mediatoren, vermindert oedeem.
Topicale middelen (combinatie ijs/warmte effect)
- Menthol/kanfer preparaten (Biofreeze®, Icy Hot®, Voltaren® Emulgel): Menthol activeert TRPM8 koudreceptoren → koelend gevoel + counter-irritant → pijnmodulatie (gate control). Sommige bevatten ook capsicum (warmte).
- NSAID-gels (diclofenac, ibuprofen, ketoprofene): Topische anti-inflammatoire, minder systemische bijwerkingen dan oraal. Effectief bij superficiale spier/peesklachten.
- Gebruik: 3-4x/dag, dunne laag, inmasseren. Niet op gebroken huid.
Complete R.I.C.E. / P.O.L.I.C.E. protocol
Ijs en warmte zijn **deel** van een totaalpakket:
| Letter | Oud (RICE) | Nieuw (POLICE) | Uitleg |
|---|
| P | - | Protection | Bescherm tegen verdere schade (bandage, tape, krukken, steun) |
| O / R | Rest | Optimal Loading | Vroegtijdige, gecontroleerde belasting stimuleert herstel (mechanotransductie). Geen complete immobilisatie. |
| I | Ice | Ice | 10-15 min, 3-4x/dag, acute fase |
| C | Compression | Compression | Elastische bandage/tape: vermindert zwelling, proprioceptie. Niet te strak (perfusie check). |
| E | Elevation | Elevation | Boven hartniveau: zwaartekracht ondersteunt veneuze/lymfatische terugloop. |
Wanneer naar de huisarts/fysiotherapeut?
- Geen verbetering na 3-5 dagen basiscare.
- Intense pijn, onmogelijkheid gewicht te dragen, duidelijke deformiteit (ruptuur).
- Grote bloedergussing (hematoom), tekenen van infectie (rood, warm, koorts).
- Terugkerende klachten, chronische stijfheid.
- Verdacht op diepe veneuze trombose (DVT) – eenzijdige beenzwelling, pijn, warmte.
SAMENGEVAT:
- Dag 1-3: Alleen IJS (10-15 min, 3-4x/dag) + Compressie + Optimal Loading + Elevatie.
- Dag 3-5+: Transitie naar WARMTE (15-20 min) OF Contrasttherapie (eindigend met ijs).
- Chronisch/stijf (geen acute inflammatie): Alleen WARMTE vóór oefening/beweging.
- Nooit warmte op acute, hete, gezwollen letsel.
